Bo'stonliqda eng qadimgi insonlarga tegishli tosh buyumlar topildi
Toshkent viloyatining Bo‘stonliq tumanida joylashgan Arkutsoy paleolit yodgorligida olib borilgan arxeologik qazishmalar davomida taxminan 320–280 ming yil avvalgi davrga oid tosh buyumlar aniqlandi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
O‘zbekiston Fanlar akademiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, ushbu topilmalar insonlar tomonidan ishlov berilgan qadimiy mehnat qurollari hisoblanadi. Agar mazkur sana laboratoriya tahlillari orqali rasman tasdiqlansa, Arkutsoy yodgorligi O‘zbekistondagi eng qadimgi inson manzilgohi sifatida e’tirof etilishi mumkin.
Bu kashfiyot Markaziy Osiyo hududida ilk insonlarning shakllanishi va yashash sharoitlari haqidagi tasavvurlarni tubdan o‘zgartirishi kutilmoqda. Noyob topilmalar O‘zbekiston Fanlar akademiyasi Milliy arxeologiya markazi hamda Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir bo‘limi Arxeologiya va etnografiya instituti mutaxassislarining hamkorlikdagi izlanishlari natijasida yuzaga chiqdi.
Arkutsoy yodgorligini tizimli ravishda o‘rganish ishlari 2024-yilda boshlangan bo‘lib, hozirgi vaqtda tadqiqotlar uchta alohida maydonda davom ettirilmoqda. Olimlar hududning turli qatlamlarini sinchiklab o‘rganib, qadimgi madaniyat izlarini qidirmoqdalar.
Arxeologik topilmalar va ularning tahlili Tadqiqotlar jarayonida yodgorlikning birinchi, ikkinchi va uchinchi qadimiy tuproq qatlamlaridan inson qo‘li bilan yasalgan tosh artefaktlar ajratib olindi. Bu holat qadimgi odamlarning ushbu hududni turli davrlarda, bir necha bosqichda o‘zlashtirganidan dalolat beradi.
Mutaxassislarning dastlabki geologik va paleoiqlimiy xulosalariga ko‘ra, eng quyi uchinchi qatlam bundan qariyb 300 ming yil muqaddam shakllangan. Ilgari ham ushbu hududning chuqur qatlamlaridan ayrim tosh buyumlar topilgan edi, biroq ularning aniq davrini belgilash uchun yetarli ilmiy asoslar mavjud emas edi.
Hozirgi kashfiyotlar avvalgi noaniqliklarga barham berishi mumkin, chunki bu galgi topilmalar aniq stratigrafik holatda hujjatlashtirilgan. Olimlarning ta’kidlashicha, yangi topilmalar qadimgi insonlarning Markaziy Osiyo bo‘ylab tarqalishi va ularning turli iqlimiy sharoitlarga moslashish jarayonlarini o‘rganishda beqiyos ahamiyatga ega.
Lyoss va qadimiy tuproq qatlamlarini arxeologik buyumlar bilan birgalikda tadqiq qilish orqali o‘sha davrdagi landshaft rivoji va iqlim o‘zgarishlari haqida aniq xulosalar chiqarish imkoniyati tug‘iladi. Ilmiy ahamiyat va kelajakdagi rejalar Mazkur tadqiqot nafaqat O‘zbekiston, balki butun mintaqa tarixini o‘rganishda yangi sahifa ochishi mumkin.
Agar 320–280 ming yillik davr mustaqil laboratoriya tahlillari bilan o‘z tasdig‘ini topsa, bu Toshkent vohasining insoniyat sivilizatsiyasi beshiklaridan biri bo‘lganini isbotlovchi eng kuchli dalilga aylanadi. Bu kabi izlanishlar hududning qadimiy o‘tmishini xalqaro miqyosda targ‘ib qilishga va arxeologiya fanini yangi bosqichga olib chiqishga xizmat qiladi.
Hozirda mutaxassislar topilgan tosh buyumlarning shakli, ishlov berish uslubi va ularning qaysi turdagi toshlardan tayyorlanganini o‘rganishda davom etmoqdalar. Kelgusida ushbu hududda yanada kengroq qazishma ishlarini olib borish va zamonaviy texnologiyalar yordamida topilmalarning aniq yoshini belgilash rejalashtirilgan.
Bu esa O‘zbekistonning jahon arxeologik xaritasidagi o‘rnini yanada mustahkamlaydi.
