Vera Rubin rasadxonasi uchinchi yulduzlararo kometani kashf etdi
Vera Rubin nomidagi rasadxona o‘zining o‘n yillik keng ko‘lamli ilmiy dasturini hali to‘liq boshlamagan bo‘lsa-da, koinotni o‘rganish tarixida muhim natijaga erishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Astronomlar mazkur rasadxona 3I/ATLAS kometasini u rasman kashf etilishidan bir necha kun avval tasvirga tushirganini aniqladilar. Ushbu kometa Quyosh tizimida qayd etilgan uchinchi yulduzlararo obyekt hisoblanadi.
Mazkur yangilik jahon ilm-fan hamjamiyati e’tiborini tortib, zamonaviy texnologiyalarning imkoniyatlarini yana bir bor namoyon etdi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu kometani asteroidlar haqida ogohlantirish tizimi hisoblangan avtomatik teleskoplar tarmog‘i 2025-yilning 1-iyul kuni aniqlagan edi.
Biroq keyinchalik o‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatdiki, Vera Rubin rasadxonasi mazkur obyektni 20-iyun kuni, ya’ni sinov kuzatuvlarining ilk kechasidayoq suratga olgan. O‘sha paytda muassasa asosiy ish tartibiga tayyorgarlik ko‘rish maqsadida asboblarni sozlash bosqichida bo‘lgan.
Shunga qaramay, qurilmaning yuqori sezgirligi kutilmagan natijani taqdim etdi. Kashfiyot e’lon qilingach, olimlar arxivdagi ma’lumotlarni qaytadan sinchiklab o‘rganib chiqdilar.
Natijada 21-iyundan 2-iyulgacha bo‘lgan vaqt oralig‘ida kometaning to‘qqizta tasviri mavjudligi aniqlandi. Standart tahlil dasturlari hali to‘liq ishga tushirilmagani sababli, tadqiqotchilar barcha ma’lumotlarni qo‘lda qayta ishlashlariga to‘g‘ri keldi.
Olis masofadan olingan ushbu suratlar kometaning harakat yo‘nalishini aniqlash va uning yadrosi qanday tuzilishga ega ekanligini o‘rganish uchun xizmat qildi. Yuqori aniqlikdagi tasvirlarda kometaning komasi, ya’ni Quyosh issiqligi ta’sirida yadro atrofida hosil bo‘lgan gaz va chang buluti yaqqol namoyon bo‘lgan.
Mutaxassislarning ta’kidlashicha, agar sinov ishlari bir necha kun oldinroq boshlanganida, aynan Vera Rubin rasadxonasi ushbu tarixiy kashfiyot muallifiga aylangan bo‘lar edi. Bu holat rasadxonaning kelajakdagi imkoniyatlari naqadar yuqori ekanligidan dalolat beradi.
Asosiy ko‘zgusining diametri 8,4 metr bo‘lgan ushbu teleskop o‘n yillikning eng ulkan astronomik loyihalaridan biri sanaladi. U to‘liq quvvat bilan ishlay boshlagach, butun osmonni muntazam ravishda kuzatib boradi va koinotdagi jismlarning eng yirik katalogini shakllantiradi.
Bunday tizim kelajakda yulduzlararo obyektlarni ular Quyosh tizimiga yaqinlashib kelayotgan vaqtdayoq erta aniqlash va ularni batafsil tadqiq etish imkoniyatini yaratadi.
