Astronomlar koinotdagi kichik o‘zgarishlar galaktika tuzilishini o‘zgartirishini isbotladi
Niderlandiyadagi Leyden observatoriyasi astronomlari biz yashayotgan Somon yo‘li galaktikasiga o‘xshash yuzlab koinot tizimlarining modellarini ishlab chiqdilar. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Mazkur tadqiqot davomida olimlar deyarli bir xil sharoitlarni yaratib, faqatgina bitta yulduzning joylashuvini biroz o‘zgartirgan holda maxsus kompyuter tajribalarini o‘tkazdilar. Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, hatto eng arzimagan o‘zgarish ham vaqt o‘tishi bilan galaktikaning spiral shaklidagi tarmoqlari va uning markaziy qismi aylanish tezligiga sezilarli darajada ta’sir ko‘rsatar ekan.
Ushbu holat fanda kapalak samarasi deb ataladigan hodisaga o‘xshab ketadi. Ya’ni, koinotdagi kichik tebranishlar vaqt o‘tishi bilan butun bir galaktika tuzilishini butunlay o‘zgartirib yuborishi mumkinligi isbotlandi.
Ilgari mutaxassislar milliardlab yulduzlardan iborat ulkan tizimlarda bunday kichik o‘zgarishlar o‘z-o‘zidan muvozanatlashib ketadi va umumiy ko‘rinishga ta’sir qilmaydi, deb hisoblashgan. Biroq yangi tadqiqot bu qarashlarning noto‘g‘ri ekanligini ochiqladi.
Tadqiqotchilar, shuningdek, avvalgi ilmiy izlanishlarda nima sababdan qarama-qarshiliklar yuzaga kelganini ham aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi. Ko‘pincha murakkab hisoblash jarayonlarini osonlashtirish uchun yulduzlar alohida jismlar sifatida emas, balki tarqoq bulutlar ko‘rinishida modellashtirilgan.
Bunday yondashuv o‘zaro tortishish kuchlarini sun’iy ravishda kamaytirib ko‘rsatgan va galaktikadagi haqiqiy tartibsiz harakatlar dinamikasini yashirib qo‘ygan. Shunga qaramay, galaktika o‘zining asosiy spiral shaklini barqaror saqlab qoladi.
Olimlarning xulosasiga ko‘ra, Somon yo‘lining aniq tuzilishini oldindan aytib berish imkoniyati taxminan bir million yildan keyin butunlay yo‘qoladi. Bu ko‘rsatkich galaktikamizning o‘n milliard yillik yoshi bilan qiyoslanganda juda qisqa muddat hisoblanadi.
Mazkur kashfiyot koinotdagi murakkab tizimlarning rivojlanishini tushunishda yangi bosqichni boshlab beradi.
