Koinotga yuk olib chiqish xarajatlari keskin kamayishi kutilmoqda
Insoniyatning koinotni o‘zlashtirish borasidagi imkoniyatlari yangi bosqichga ko‘tarilmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Turin politexnika universiteti va Kembrij universiteti tadqiqotchilari tomonidan o‘tkazilgan yangi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, orbitaga yuk olib chiqish xarajatlari so‘nggi oltmish besh yil ichida to‘qson olti foizga qisqargan. Agar ushbu yo‘nalishdagi rivojlanish davom etsa, 2040-yilga kelib bir kilogramm yukni fazoga jo‘natish narxi atigi uch yuz dollarni tashkil etishi mumkin.
Tadqiqot doirasida 1960-yildan 2025-yilgacha bo‘lgan davrda amalga oshirilgan to‘rt mingdan ortiq raketa parvozi tahlil qilindi. Unda Amerika Qo‘shma Shtatlari, Rossiya, Xitoy, Yevropa Ittifoqi, Hindiston, Yaponiya va boshqa qator davlatlar tomonidan ishlab chiqilgan uch yuz o‘ttizdan ortiq turdagi raketalar ma’lumotlari jamlangan.
Ma’lumotlarga ko‘ra, 1960-yilda bir kilogramm yukni orbitaga chiqarish bugungi pul qiymatida 87 023 dollarga tushgan bo‘lsa, 2025-yilga kelib bu ko‘rsatkich 3 868 dollargacha pasaygan. Olimlarning ta’kidlashicha, avvalgi hisob-kitoblarda faqat raketalarning narxi inobatga olingan bo‘lsa, yangi yondashuvda har bir raketaning butun xizmat muddati davomida qancha foydali yuk tashigani hisoblab chiqildi.
Bu esa koinot sanoatidagi iqtisodiy samaradorlikni yanada aniqroq baholash imkonini berdi. Koinot sohasi xarajatlarni kamaytirish bo‘yicha hatto quyosh panellari texnologiyasidan ham tezroq rivojlanayotgani ma’lum bo‘ldi.
Narxlarning bunday keskin pasayishiga asosiy sabab sifatida sohaning davlatlararo poygadan tijoriy modelga o‘tgani ko‘rsatilmoqda. Ayniqsa, Ilon Mask asos solgan Speys-Iks kompaniyasining Falkon 9 raketalari bu borada burilish yasadi.
Birinchi bosqichli raketalarning ko‘p marotaba ishlatilishi xarajatlarni bir necha barobar qisqartirishga xizmat qildi. Tadqiqotchilarning prognozlariga ko‘ra, 2030-yilga borib bir kilogramm yukni orbitaga yetkazish o‘rtacha 1600 dollarga, 2040-yilga kelib esa 300 dollargacha arzonlashishi mumkin.
Bu esa koinotda xususiy laboratoriyalar tashkil etish, sun’iy yo‘ldoshlar tarmog‘ini kengaytirish va hatto sayyoralararo logistikani yo‘lga qo‘yish uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Biroq mutaxassislar bunday shiddatli arzonlashish kafolatlanmaganidan ogohlantirmoqda.
Kelajakdagi narxlarga bir qator salbiy omillar ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bular sirasiga koinotdagi chiqindilar miqdorining ortishi va parvozlar xavfsizligiga tahdid, Speys-Iks kompaniyasining bozordagi monopoliyasi hamda geosiyosiy taranglik tufayli davlatlarning arzon tijoriy yechimlardan voz kechishi kabi muammolar kiradi.
Hozirda jahon bo‘yicha umumiy yukning yetmish besh foizi aynan bitta kompaniya hissasiga to‘g‘ri kelayotgani raqobat muhitiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, koinot sanoati o‘z tarixidagi eng muhim bosqichlardan birini boshdan kechirmoqda.
Garchi uzoq muddatli taxminlar ehtiyotkorlik bilan qabul qilinsa-da, umumiy holat aniq: koinot insoniyat uchun tobora yaqinlashmoqda va uzoq yulduzlar sari yo‘l iqtisodiy jihatdan qulay bo‘lib bormoqda.
