Koinotga yuk olib chiqish xarajatlari keskin kamayishi kutilmoqda
Insoniyatning koinotni oʻzlashtirish borasidagi imkoniyatlari yangi bosqichga koʻtarilmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Turin politexnika universiteti va Kembrij universiteti tadqiqotchilari tomonidan oʻtkazilgan yangi tahlillar shuni koʻrsatadiki, orbitaga yuk olib chiqish xarajatlari soʻnggi oltmish besh yil ichida toʻqson olti foizga qisqargan. Agar ushbu yoʻnalishdagi rivojlanish davom etsa, 2040-yilga kelib bir kilogramm yukni fazoga joʻnatish narxi atigi uch yuz dollarni tashkil etishi mumkin.
Tadqiqot doirasida 1960-yildan 2025-yilgacha boʻlgan davrda amalga oshirilgan toʻrt mingdan ortiq raketa parvozi tahlil qilindi. Unda Amerika Qoʻshma Shtatlari, Rossiya, Xitoy, Yevropa Ittifoqi, Hindiston, Yaponiya va boshqa qator davlatlar tomonidan ishlab chiqilgan uch yuz oʻttizdan ortiq turdagi raketalar maʼlumotlari jamlangan.
Maʼlumotlarga koʻra, 1960-yilda bir kilogramm yukni orbitaga chiqarish bugungi pul qiymatida 87 023 dollarga tushgan boʻlsa, 2025-yilga kelib bu koʻrsatkich 3 868 dollargacha pasaygan. Olimlarning taʼkidlashicha, avvalgi hisob-kitoblarda faqat raketalarning narxi inobatga olingan boʻlsa, yangi yondashuvda har bir raketaning butun xizmat muddati davomida qancha foydali yuk tashigani hisoblab chiqildi.
Bu esa koinot sanoatidagi iqtisodiy samaradorlikni yanada aniqroq baholash imkonini berdi. Koinot sohasi xarajatlarni kamaytirish boʻyicha hatto quyosh panellari texnologiyasidan ham tezroq rivojlanayotgani maʼlum boʻldi.
Narxlarning bunday keskin pasayishiga asosiy sabab sifatida sohaning davlatlararo poygadan tijoriy modelga oʻtgani koʻrsatilmoqda. Ayniqsa, Ilon Mask asos solgan Speys-Iks kompaniyasining Falkon 9 raketalari bu borada burilish yasadi.
Birinchi bosqichli raketalarning koʻp marotaba ishlatilishi xarajatlarni bir necha barobar qisqartirishga xizmat qildi. Tadqiqotchilarning prognozlariga koʻra, 2030-yilga borib bir kilogramm yukni orbitaga yetkazish oʻrtacha 1600 dollarga, 2040-yilga kelib esa 300 dollargacha arzonlashishi mumkin.
Bu esa koinotda xususiy laboratoriyalar tashkil etish, sunʼiy yoʻldoshlar tarmogʻini kengaytirish va hatto sayyoralararo logistikani yoʻlga qoʻyish uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Biroq mutaxassislar bunday shiddatli arzonlashish kafolatlanmaganidan ogohlantirmoqda.
Kelajakdagi narxlarga bir qator salbiy omillar taʼsir koʻrsatishi mumkin. Bular sirasiga koinotdagi chiqindilar miqdorining ortishi va parvozlar xavfsizligiga tahdid, Speys-Iks kompaniyasining bozordagi monopoliyasi hamda geosiyosiy taranglik tufayli davlatlarning arzon tijoriy yechimlardan voz kechishi kabi muammolar kiradi.
Hozirda jahon boʻyicha umumiy yukning yetmish besh foizi aynan bitta kompaniya hissasiga toʻgʻri kelayotgani raqobat muhitiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, koinot sanoati oʻz tarixidagi eng muhim bosqichlardan birini boshdan kechirmoqda.
Garchi uzoq muddatli taxminlar ehtiyotkorlik bilan qabul qilinsa-da, umumiy holat aniq: koinot insoniyat uchun tobora yaqinlashmoqda va uzoq yulduzlar sari yoʻl iqtisodiy jihatdan qulay boʻlib bormoqda.
