Olimlar okeanlarda kislorod kamayishini global xavf deb hisoblamoqda
Yer yuzidagi okeanlar va boshqa suv havzalarida erigan kislorod miqdorining jadal kamayib borishi sayyoramizning ekologik barqarorligi uchun jiddiy xavf tug‘dirmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Kaliforniya universiteti huzuridagi Skripps okeanografiya instituti olimlari tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, suv muhitidagi kislorod tanqisligi yoki deoksigenatsiya jarayoni insoniyat uchun xavfsiz hisoblangan tabiiy chegaralarning buzilishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bois mutaxassislar ushbu holatni Yerning barqarorligini baholovchi asosiy global ko‘rsatkichlar ro‘yxatiga kiritishni taklif qilmoqdalar.
Sayyora chegaralari konsepsiyasi ilk bor 2009-yilda ishlab chiqilgan bo‘lib, u Yer ekotizimining muvozanatini saqlab turuvchi to‘qqizta muhim jarayonni qamrab oladi. Bularga iqlim o‘zgarishi, okeanlarning kislotalashuvi, biologik xilma-xillikning kamayishi va ozon qatlamining yemirilishi kabi global omillar kiradi.
Yangi ilmiy xulosalarga ko‘ra, suvda kislorod kamayishi ushbu barcha jarayonlar bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, ularning salbiy oqibatlarini yanada tezlashtiradi. Suvda kislorod kamayishining asosiy sabablari Okeanlar, daryolar va ko‘llarda kislorod darajasi pasayishining bir necha asosiy omillari mavjud.
Birinchi navbatda, inson faoliyati oqibatida yuzaga kelayotgan global isish suv haroratining ko‘tarilishiga sabab bo‘ladi, issiq suv esa sovuq suvga nisbatan kislorodni o‘zida kamroq saqlaydi. Shuningdek, qishloq xo‘jaligi va sanoat chiqindilari orqali suvga tushayotgan ozuqa moddalarining haddan tashqari ko‘payishi suv o‘tlarining keskin ko‘payishiga va natijada kislorodning jadal iste’mol qilinishiga olib keladi.
Okean tubidagi suv aylanish jarayonlarining o‘zgarishi ham vaziyatni murakkablashtirmoqda. Kislorodga boy yuqori qatlamlarning chuqur qatlamlar bilan aralashishi qiyinlashgani sababli, okean tubida "o‘lik zonalar" hosil bo‘lmoqda.
Bunday hududlarda deyarli hech qanday jonli mavjudot yashay olmaydi, bu esa dengiz florasi va faunasi uchun halokatli hisoblanadi. Ekotizim va biologik xilma-xillikka ta’siri Kislorod yetishmasligi suv ostidagi barcha jonzotlar, jumladan, mikroskopik organizmlardan tortib yirik baliqlar, akulalar va dengiz sutemizuvchilari hayotiga bevosita tahdid soladi.
Baliqlarning ko‘payish qobiliyati pasayadi, ularning o‘sishi sekinlashadi va oziqlanish zanjiri buziladi. Bu holat nafaqat yovvoyi tabiatga, balki jahon iqtisodiyoti va oziq-ovqat xavfsizligining muhim qismi bo‘lgan baliqchilik tarmog‘iga ham jiddiy zarar yetkazadi.
Olimlarning ta’kidlashicha, deoksigenatsiya jarayonini nazorat qilish va global miqyosda ruxsat etilgan chegaralarni belgilash kechiktirib bo‘lmas vazifadir. Birlashgan Millatlar Tashkilotining iqlim konferensiyalarida ilgari surilgan tavsiyalar asosida suv havzalarining holatini muntazam kuzatib borish tizimini yo‘lga qo‘yish zarur.
Bu choralarning barchasi Yer sayyorasining biologik xilma-xilligini asrab qolish va kelajak avlodlar uchun xavfsiz tabiiy muhitni ta’minlashda muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi.
