Android ilovalari foydalanuvchilarning joylashuv maʼlumotlarini yashirincha uzatmoqda
Elektron chegara jamgʻarmasi mutaxassislari Android operatsion tizimi uchun yaratilgan koʻplab mobil ilovalar foydalanuvchilarning aniq joylashuv maʼlumotlarini reklama beruvchilar va maʼlumot yigʻuvchi vositachilarga yashirincha uzatayotganini aniqladi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Eng asosiysi, aksariyat dasturchilar oʻz mahsulotlari bunday maʼlumotlarni uchinchi tomonlarga ulashayotganidan bexabar qolmoqda. Ushbu holat raqamli dunyoda shaxsiy daxlsizlik va xavfsizlik masalalari naqadar nozik ekanini yana bir bor tasdiqladi.
Koʻplab mobil dasturlar oʻz vazifasini toʻliq bajarish uchun foydalanuvchining qayerda ekanini bilishi shart. Masalan, ob-havo maʼlumotlarini koʻrsatuvchi dasturlar yoki xarita xizmatlari koordinatalarsiz ishlay olmaydi.
Biroq asosiy muammo ilovaning oʻzida emas, balki uning tarkibiga kiritilgan uchinchi tomon dasturiy taʼminot toʻplamlarida, yaʼni SDK deb ataladigan tayyor kod boʻlaklarida yashiringan. Reklama vositalarining yashirin xavflari Tadqiqot natijalariga koʻra, dasturchilar oʻz ilovalaridan daromad olish maqsadida ularga turli reklama tarmoqlarining kodlarini joylashtiradilar.
Ushbu kodlar tizimda shunday ishlaydiki, agar dasturchi ularni maxsus sozlamalar orqali cheklab qoʻymasa, ular asosiy ilovaga berilgan barcha huquqlardan foydalana oladi. Natijada foydalanuvchi ilovaga oʻz manzilini aniqlashga ruxsat bergan zahoti, bu maʼlumotlar avtomatik ravishda reklama beruvchi kompaniyalarga ham ochiq boʻlib qoladi.
Dastur yaratuvchilarning koʻpchiligi oʻz mahsulotlari orqali shaxsiy maʼlumotlar sizib chiqayotganini hatto sezmaydilar ham. Reklama kodlarini ishlab chiquvchi kompaniyalar esa foydalanuvchilar haqida imkon qadar koʻproq maʼlumot toʻplashdan moddiy manfaatdor boʻlib, bu jarayonda insonlarning shaxsiy daxlsizligini eʼtibordan chetda qoldirmoqda.
Maʼlumotlar savdosi va xavfsizlik oqibatlari Yigʻilgan geolokatsiya tarixi shunchaki reklama koʻrsatish uchun ishlatilmaydi. Ushbu maʼlumotlar yirik brokerlar tomonidan sotib olinadi va keyinchalik turli hukumat idoralari, huquq-tartibot organlari hamda harbiy tuzilmalarga sotilishi mumkin.
Shuningdek, bunday maxfiy maʼlumotlar omborlarining kiberjinoyatchilar qoʻliga tushishi yoki tarmoqqa sizib chiqishi foydalanuvchilarning jismoniy xavfsizligiga ham jiddiy tahdid soladi. Mutaxassislarning taʼkidlashicha, bunday xavfli kodlar reklama bozorining kichik qismini tashkil etsa-da, ular oʻn minglab ommabop ilovalar tarkibida mavjud.
Masalan, tekshiruv davomida foydalanuvchilar manzilini yashirincha uzatgan atigi ikkita Android ilovasi 60 million martadan ortiq yuklab olingani maʼlum boʻldi. Bu esa millionlab insonlarning harakatlanish trayektori yashirin nazorat ostida ekanini anglatadi.
Hozirgi vaqtda Android tizimida uchinchi tomon kodlari uchun alohida cheklovlar oʻrnatish imkoniyati cheklangan. Shu sababli, tadqiqotchilar dasturchilarni oʻz ilovalaridagi ortiqcha maʼlumot yigʻish funksiyalarini imkon qadar oʻchirib qoʻyishga va foydalanuvchilar xavfsizligiga masʼuliyat bilan yondashishga chaqirmoqda.
Foydalanuvchilarga esa ilovalarga ruxsat berishda ehtiyotkor boʻlish tavsiya etiladi.
