NASA yangi kosmik teleskopni koinotga uchirishga tayyorlamoqda
AQSh Milliy aeronavtika va koinotni tadqiq qilish boshqarmasi (NASA) tomonidan ishlab chiqilgan, qiymati 4 milliard dollarga baholangan Nensi Greys Roman kosmik teleskopi barcha texnik va moliyaviy sinovlardan muvaffaqiyatli o‘tib, koinotga uchish arafasida turibdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Deyarli yigirma yil davomida tayyorlangan ushbu ulkan ilmiy loyiha o‘tgan yili mablag‘ yetishmovchiligi sababli to‘xtatilish xavfi ostida qolgan edi. Biroq mutaxassislar jamoasining sa’y-harakatlari va qat’iyati tufayli missiya saqlab qolindi va endilikda u koinot sirlarini o‘rganishda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
Loyiha taqdiri o‘tgan yili AQSh ma’muriyati tomonidan taklif etilgan keng ko‘lamli iqtisodiy cheklovlar tufayli qaltis ahvolga tushib qolgan edi. Rejaga ko‘ra, 2026-yilgi moliyaviy yilda loyiha uchun ajratiladigan mablag‘ni ikki barobardan ziyodga, ya’ni 156,6 million dollargacha qisqartirish ko‘zda tutilgan edi.
O‘sha vaqtda qurilmaning tayyorgarlik darajasi 95 foizga yetgan bo‘lsa-da, kadrlar yetishmovchiligi va cheklangan resurslar ish jarayoniga jiddiy to‘sqinlik qildi. Shunga qaramay, muhandislar va olimlar ishlarni to‘xtatmay, barcha to‘siqlarni yengib o‘tishga muvaffaq bo‘lishdi.
Koinot sari yo‘l va texnik imkoniyatlar Nensi Greys Roman teleskopini koinotga uchirish joriy yilning 30-avgust kuniga belgilangan. Ushbu mas’uliyatli vazifani bajarish uchun SpaceX kompaniyasining Falcon Heavy rusumli og‘ir eltuvchi raketasi tanlangan.
Raketa yordamida fazoga ko‘tariladigan apparat Yerdan taxminan 1,5 million kilometr uzoqlikda joylashgan L2 Lagranj nuqtasiga yo‘naltiriladi. Mazkur hudud astronomik kuzatuvlarni amalga oshirish va koinotning olis nuqtalarini o‘rganish uchun eng qulay joy hisoblanadi.
Ushbu teleskop o‘zining texnik imkoniyatlari bilan avvalgi qurilmalardan sezilarli darajada ajralib turadi. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, yangi teleskopning ko‘rish maydoni mashhur Jeyms Uebb teleskopidan taxminan 50 barobar kengroqdir.
Bunday keng qamrovli kuzatuv qobiliyati olimlarga koinotning eng yirik va tafsilotlarga boy tasvirlarini olish imkonini beradi. Bu esa o‘z navbatida koinotning kengayishi va tuzilishini tushunishda yangi sahifa ochadi.
Ilmiy maqsadlar va koinot sirlari Loyiha doirasida amalga oshiriladigan tadqiqotlar asosan qorong‘i materiya va qorong‘i energiya tabiatini o‘rganishga qaratilgan. Shuningdek, teleskop yordamida quyosh tizimidan tashqaridagi yangi sayyoralarni izlash va koinotning paydo bo‘lishi bilan bog‘liq jumboqlarga javob topish rejalashtirilgan.
Qurilmaning yuqori aniqlikdagi datchiklari olis yulduzlar va galaktikalarni batafsil kuzatishga xizmat qiladi. Yaqin o‘tmishda yopilib ketish xavfi ostida bo‘lgan ushbu loyiha endilikda insoniyatning koinot haqidagi tasavvurlarini tubdan o‘zgartirib yuborishga qodir real kuchga aylandi.
Nensi Greys Roman teleskopi nafaqat AQSh, balki butun jahon ilm-fani uchun ulkan ahamiyatga ega bo‘lib, uzoq yillik mehnat va intilishlarning mahsulidir. Koinot qa’ridan keladigan ma’lumotlar kelajakda astronomiya sohasida ko‘plab kashfiyotlar qilinishiga zamin yaratadi.
