Okeanlarda kislorod kamayishini global chegaraga qo'shish tavsiya qilindi
Limnology and Oceanography jurnalida e'lon qilingan ilmiy sharhga ko'ra, dunyo okeanlari, ko'llar va daryolarda erigan kislorod miqdori kamayishini ifodalovchi deoksigenatsiya jarayoni xavfli darajaga yaqinlashmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mutaxassislar ushbu ekologik muammoni sayyoramizning mavjud 9 ta asosiy chegaralarning o'ninchi global chegara sifatida qo'shishni taklif qilmoqda. Agar hozirgi sur'atlar davom etsa, uning oqibatlari hozirgi avlod hayotiyoq qaytarib bo'lmas tus olishi mumkin.
Bu haqda Ixbt.com xabar beradi. Mualliflar kislorod yotqolilishining boshqa global jarayonlar bilan bog'liqligini o'rganib chiqdi.
Jumladan, iqlim o'zgarishi, biosferaning buzilishi, ozuqa moddalari aylanishi va okeanlarning kislotalanishi bu muammoni yanada kuchaytirmoqda. Sanoat davridan beri okeanlar antropogen issiqxona gazlari chiqindilari natijasida hosil bo'lgan ortiqcha issiqlikning 90 foizdan ortig'ini yutgan va bu suvda kislorod eruvchanligini keskin pasaytirgan.
Kislorod tanqisligi va uning oqibatlari Tadqiqotda keltirilishicha, erigan kislorod miqdorining kamayishiga nafaqat haroratning ko'tarilishi, balki qishloq xo'jaligi hamda sanoatdan kelib chiqadigan azot va fosfor bilan ifloslanish ham sabab bo'lmoqda. Ozuqa moddalarining ortiqcha miqdori suvo'tlarning jadal o'sishini rag'batlantiradi, ularning parchalanishi esa mikroorganizmlar tomonidan erigan kislorodning ko'plab sarflanishiga olib keladi.
Bu jarayon o'z navbatida zaharli birikmalar va kuchli issiqxona gazi bo'lgan atrof-muhitni buzuvchi moddalar hosil bo'lishini kuchaytiradi. Suv ekotizimlaridagi kislorod tanqisligi tirik organizmlarga jiddiy ta'sir ko'rsatmoqda.
Zooplankton va mollyuskalardan tortib baliqlar hamda marjonlargacha bo'lgan barcha darajadagi dengiz jonzotlarining o'sishi, ko'payishi va omon qolishi xavf ostida qolmoqda. Mutaxassislar kislorodning kamayishi biologik uglerod nasosining ishlashini o'zgartirib yuborishini, bu esa butun dengiz ekotizimiga salbiy ta'sir ko'rsatishini ta'kidlaydi.
Uzoq muddatli xavflar va kelgusidagi rejalar Olimlarning fikricha, suv tizimlari juda uzoq "xotiraga" ega. Hatto karbonat angidrid chiqindilari to'xtatilgan taqdirda ham, allaqachon to'plangan issiqlik va sekin aylanma suvlar tufayli okeandagi kislorod yotqolishi yana yuzlab yillar davom etishi mumkin.
Agar yuqori darajadagi issiqxona gazlari chiqindilari saqlanib qolsa, asr oxiriga kelib pastki qatlamlardagi deoksigenatsiya tezligi uch baravarga oshishi kutilmoqda. Olimlar deoksigenatsiyani shunchaki suv sifatining mahalliy muammosi sifatida emas, balki butun yer tizimining ishlashiga ta'sir qiluvchi global jarayon sifatida ko'rib chiqishni talab qilmoqda.
Kelgusidagi ustuvor vazifalar qatoriga dengiz va chuchuk suvlarda kislorod monitoringini kengaytirish, bashorat modellarini takomillashtirish hamda organizmlarning fiziologik barqarorligini chuqur o'rganish kiradi.
