Saturn sayyorasida ulkan o‘n burchakli bulut tuzilmasi aniqlandi
Astronomlar Saturn sayyorasining janubiy yarim sharida ulkan o‘n burchakli bulut tuzilmasini aniqladilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mazkur kashfiyot sayyoraning shimoliy qutbidagi mashhur olti burchakli shakldan keyin ma’lum bo‘lgan ikkinchi yirik atmosfera ko‘pburchagi hisoblanadi. Mutaxassislarning fikricha, ushbu noyob hodisa sayyora atmosferasidagi kuchli oqimlar va to‘lqinlarning o‘zaro ta’siri natijasida yuzaga kelgan.
Ushbu muhim ilmiy yangilik Xabbl kosmik teleskopi orqali 2023-yilda olingan tasvirlar yordamida amalga oshirildi. 2012-yildan 2023-yilgacha bo‘lgan davr mobaynida Saturnning Yerga nisbatan joylashuvi uning janubiy qismini kuzatish imkonini bermagan edi.
Shu sababli, avvalgi izlanishlarda bunday ulkan tuzilmani payqashning iloji bo‘lmagan. Tuzilmaning ko‘lami va o‘ziga xosligi Yangi topilgan o‘n burchakli bulut o‘zining hayratlanarli o‘lchamlari bilan olimlarni lol qoldirmoqda.
Hisob-kitoblarga ko‘ra, ushbu ko‘pburchakning umumiy uzunligi qariyb 167 820 kilometrni tashkil etadi. Uning har bir tomoni esa taxminan 16 782 kilometrga teng.
Taqqoslash uchun aytadigan bo‘lsak, Saturnning shimoliy qutbidagi olti burchakning kengligi 32 ming kilometr atrofida baholanadi. Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu yangi tuzilma o‘z o‘qi atrofida to‘liq bir aylanishni amalga oshirishi uchun taxminan 800 kun vaqt sarflaydi.
Bu esa sayyora atmosferasidagi jarayonlarning naqadar murakkab va ulkan miqyosda ekanligidan dalolat beradi. Atmosfera oqimlarining ta’siri Mutaxassislarning tushuntirishicha, bunday geometrik shakllar reaktiv havo oqimlari tomonidan ushlab turiladigan egri to‘lqinlar natijasida hosil bo‘ladi.
Kompyuterda yaratilgan modellar shuni ko‘rsatdiki, ma’lum sharoitlarda havo oqimlari barqaror ko‘pburchakli tuzilmalarni shakllantirishi mumkin. Xuddi shu mexanizm yordamida avvalroq shimoliy qutbdagi olti burchakning kelib chiqishi izohlangan edi.
Biroq, janubiy o‘n burchak o‘zining shimoliy "qarindoshi"dan sezilarli darajada farq qiladi. Shimoliy olti burchak o‘n yilliklar davomida o‘z shaklini barqaror saqlab kelayotgan bo‘lsa, janubiy tuzilmaning ayrim qismlari yorqinligini tez-tez o‘zgartirib turadi.
Bu holat yangi tuzilmaning hali to‘liq shakllanib ulgurmaganini yoki vaqtinchalik xususiyatga ega ekanligini ko‘rsatishi mumkin. Hozirda tadqiqotchilar ushbu hodisani uzoq muddat davomida kuzatishni rejalashtirmoqdalar.
Ular Saturnning fasllar almashishi va quyosh nuri tushish burchagining o‘zgarishi ushbu o‘n burchakka qanday ta’sir qilishini o‘rganishmoqchi. Mazkur hududning quyosh nuri bilan eng ko‘p yoritilishi 2032-yilga to‘g‘ri keladi, bu esa olimlarga tuzilmaning tabiatini to‘liqroq tushunish imkonini beradi.
