Olimlar mevali chivin miyasining to'liq raqamli xaritasini yaratdi
Google Research markazi tadqiqotchilari biologiya va neyrologiya sohasida ulkan burilish yasab, ilk bor voyaga yetgan erkak mevali chivin (Drosophila melanogaster) miyasining toʻliq konnektomini, yaʼni barcha nerv hujayralari va ular oʻrtasidagi bogʻlanishlarning mukammal xaritasini yaratishga muvaffaq boʻlishdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Oʻn yil davom etgan ushbu keng koʻlamli loyiha doirasida olimlar nafaqat hasharot miyasini, balki insonning orqa miyasi vazifasini bajaruvchi qorin nerv zanjirini ham toʻliq xaritalashtirdilar. Ushbu ilmiy yutuq jonli mavjudotlarning asab tizimi qanday ishlashini hujayra darajasida tushunish imkonini beradi.
Yangi yaratilgan raqamli xaritaga jami 166 mingdan ortiq neyron va 125 millionga yaqin sinaptik bogʻlanishlar kiritildi. Bunday aniqlikdagi maʼlumotlar signallarning miyadan chiqib, tana harakatini boshqaruvchi neyronlargacha boʻlgan yoʻlini bevosita kuzatish imkonini taqdim etadi.
Tadqiqot jarayonida olimlar chivin miyasi va tanasini millionlab oʻta yupqa boʻlaklarga ajratib chiqishdi hamda har bir qismni elektron mikroskopiya yordamida sinchkovlik bilan oʻrganishdi. Sunʼiy intellekt yordamida uch oʻlchamli tiklash Ushbu murakkab jarayonda hisoblash usullari va sunʼiy intellekt texnologiyalari hal qiluvchi vazifani bajardi.
Ular yordamida millionlab ikki oʻlchamli tasvirlar yagona va yaxlit uch oʻlchamli nerv tizimi koʻrinishiga keltirildi. Yakuniy xarita mutaxassislar tomonidan qayta tekshirib chiqilgach, undagi vizual-motor yoʻllar, jumladan, erkak chivinlar uchun xos boʻlgan juftlashish xatti-harakatlarini boshqaruvchi neyron turlari aniq belgilab olindi.
Mutaxassislarning fikriga koʻra, mazkur tadqiqot erkak va urgʻochi hasharotlar nerv tizimidagi tafovutlarni chuqur oʻrganish uchun mustahkam poydevor yaratadi. Kuzatishlar shuni koʻrsatdiki, aksariyat neyron turlari har ikki jinsda bir xil boʻlsa-da, ayrim hujayralar faqatgina bittasiga xosdir.
Shuningdek, bir xil turdagi neyronlarning turli jinslarda har xil qoʻshni hujayralar bilan bogʻlanish holatlari ham qayd etilgan. Kelajakdagi ilmiy tadqiqotlar uchun asos Erkak chivin konnektomining yaratilishi avvalroq oʻrganilgan urgʻochi drosophila xaritasini toʻldirib, ikki jins asab tizimini oʻzaro qiyoslash imkonini berdi.
Hozirning oʻzida ushbu yangi maʼlumotlar bazasi asosida chivinlarning koʻrishi, taʼm bilish qobiliyati va ijtimoiy xulq-atvoriga bagʻishlangan bir nechta mustaqil ilmiy ishlar eʼlon qilindi. Loyiha mualliflari ushbu maʼlumotlar kelgusidagi koʻplab biologik tajribalar uchun asosiy manba boʻlib xizmat qilishini taʼkidlamoqda.
Mevali chivin oʻzining qisqa hayot davri va oson oʻrganiladigan genetikasi tufayli biologiyada asosiy model organizm hisoblanadi. Endilikda esa u miya faoliyatini eng kichik zarrachalargacha oʻrganishda fan olami uchun yanada muhim ahamiyat kasb etadi.
