Tramp ma’muriyati Eron xavfini yetarlicha jiddiy qabul qilmagan
Eronga qarshi zarbalardan oldin Tramp ma’muriyatida global energetika bozorida jiddiy o‘zgarishlar bo‘lmaydi, degan fikr ustunlik qilgani ma’lum bo‘ldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
The New York Times tahlilida bu qarash “hammasi nazorat ostida” degan noto‘g‘ri tasavvurni kuchaytirgani ta’kidlangan. Manbalarga ko‘ra, Oq uyda neft narxi faqat qisqa muddatga ko‘tariladi, keyin esa yana tushadi, degan umid bor edi.
Shuningdek, Eron avvalgi keskinliklarda bo‘lgani kabi faqat cheklangan javob qaytaradi, degan taxmin ham mavjud edi. Bu fikrlar esa energetika ta’minoti va infratuzilmalarga tahdidlarni yetarlicha chuqur baholamaslikka olib keldi.
Eng katta xavotir dengiz yo‘llariga qaratilgan. Tahlillarda Eron kemalar harakatiga to‘sqinlik qilishi mumkinligi haqidagi ogohlantirishlar yetarlicha jiddiy qabul qilinmadi.
Ayniqsa, Hurmuz bo‘g‘ozi muhim ahamiyatga ega, chunki u yerdan jahon nefti va yoqilg‘ining katta qismi o‘tadi. Reuters va boshqa manbalarda bu bo‘g‘oz orqali global neft oqimining taxminan 20 foizi harakatlanishi aytiladi.
Shu sababli, bu yo‘lda yuzaga keladigan har qanday to‘siq narxlar va ta’minot zanjiriga katta zarar yetkazadi. Oq uydagi ayrim amaldorlar Eron o‘z iqtisodiyotiga katta zarar yetkazadigan inqirozni ataylab boshlamaydi, degan fikrda bo‘lgan.
Biroq kuzatuvchilarning aytishicha, bu nuqtada muhim jihat yetarlicha hisobga olinmagan: Tehron strategik energetika yo‘llarini bosim vositasi sifatida ishlatishi mumkin. Bu nafaqat neft, balki dizel va logistika bozorlarida ham sezilarli o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi.
Reuters ma’lumotlariga ko‘ra, dizel ta’minoti va narxlaridagi o‘zgarishlar global iqtisodiy sekinlashuv xavfini oshirishi mumkin. Shunday qilib, qarorlar asosan qisqa muddatli siyosiy va harbiy mantiqqa asoslanib qabul qilingan.
Ammo vaziyat o‘zgarishi bilan muammo kichik to‘qnashuvdan katta iqtisodiy inqirozga aylanishi ehtimoli bor. Bu orada neft va gaz tashish xarajatlari keskin oshib, ayrim marshrutlarda tanker narxlari rekord darajaga yetgani Reuters tomonidan qayd etilgan.
Xulosa qilib aytganda, tahlilchilarning asosiy xavotiri shuki, energetika sohasidagi tavakkalchilikni noto‘g‘ri baholash mintaqaviy mojaroning dinamikasini o‘zgartirib, uning jahon iqtisodiyotiga ta’sirini yanada kuchaytirishi mumkin. Hurmuz bo‘g‘ozi atrofidagi har bir signal faqat siyosiy hodisa emas, balki benzin, logistika, narxlar va oddiy fuqarolarning hamyonigacha ta’sir qiluvchi muhim omil hisoblanadi.
