Eron va AQSh o‘rtasidagi ziddiyat ularning tarixiy sabablari
Yigirma sakkizinchi fevral kuni kuchayib ketgan va Amerika Qo‘shma Shtatlari, Isroil hamda Eron ishtirok etgan urush bir kechada boshlanmagan. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Tahlilchilar ta’kidlashicha, hozirgi jangaralar o‘nlab yillik ishonchsizlik, siyosiy jarohatlar hamda zamonaviy tarixdagi bir qancha hal qiluvchi voqealar atrofida shakllangan raqobatdosh milliy qarashlar natijasidir. Dunyo bo‘ylab xabar beruvchi manbalarda bu masala chuqur tahlil qilinmoqda.
Masalaning asosiy burilish nuqtalaridan biri ming to‘qson yuz ellik uchun-yilda yuz berdi. Eron bosh vaziri Muhammad Mossadeq ming to‘qson yuz ellik birinchi yilda mamlakat neft sanoatini o‘z davlatiga qaytargach, Amerika Markaziy razvedka boshqarmasi va Buyuk Britaniya maxsus xizmatining qo‘llab-quvvatlagan to‘ntarishi uni hokimiyatdan chetlatdi va Shoh Muhammad Rizo Pahlaviyni o‘rniga tiklashga yordam berdi.
Ko‘plab eronliklar uchun bu voqea xorijiy kuchlarning o‘z manfaatlarini himoya qilish uchun demokratiyani bostirganining eng yorqin isbotiga aylandi. Ikkinchi hal qiluvchi lahza ming to‘qson yuz yettinninginchi yildagi Islom inqilobi bo‘ldi.
Shoh boshqaruviga qarshi, ko‘pchilik tomonidan zolim va Vashington tomonidan qo‘llab-quvvatlangan deb ko‘rilgan g‘azabning kuchayishi monarxiyaning qulashi va Oyatulloh Ruhulloh Xumayniyning hokimiyatga kelishiga olib keldi. Yangi tashkil topgan Islom Respublikasi keskin antiamerika mafkurasini qabul qildi va bu mafkura bugungi kungacha Eron rahbariyati hamda davlat institutlari, jumladan Islom inqilobi qo‘riqchilari korpusiga kuchli ta’sir ko‘rsatmoqda.
Amerikaliklar uchun eng chuqur xotira ming to‘qson yuz yettinninginchi yildan boshlab ming to‘qson yuz sakson birinchi yilgacha davom etgan garov inqirozidir. O‘shanda jangarilar Tehrondagi Amerika Qo‘shma Shtatlari elchixonasini egallab, oltmish olti nafar amerikalikni ushlab turishgan.
Hujumchilar ularning maqsadi xorijiy kuchlarning yana bir aralashuvining oldini olish ekanligini aytishgan. Bu voqealar Eronning yadro dasturi bo‘yicha uzoq davom etgan mojaro bilan birga har ikki tomondagi munosabatlarni yanada keskinlashtirdi va bugungi kunda davom etayotgan urush uchun mustahkam zamin yaratdi.
