Amerikalik kompaniya insonlarni yoshartiruvchi dori vositasini sinovdan o‘tkazdi
Amerikalik Life Biosciences biotexnologiya kompaniyasi insonlarda ER-100 preparatini klinik sinovdan o‘tkazish uchun ruxsat olgani bilan tarixiy qadam tashladi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Bu dori vositasi hujayralarni yosh holatga qaytarish mexanizmini ishlatadi va zamonaviy tibbiyotda bunday tajriba insonlar ustida birinchi marta o‘tkazilmoqda. Zamonaviy ilmiy tadqiqotlar yoshlanish jarayonining asosiy sababi DNK shikastlanishi emas, balki epigenetik o‘zgarishlar ekanligini ko‘rsatmoqda.
Bu genlarning faol va o‘chirilgan holatlari orasidagi sozlash tizimidagi o‘zgarishlar natijasidir. Vaqt o‘tishi bilan bu o‘zgarishlar to‘planib, hujayralarning normal faoliyati buziladi va ularning tiklanish qobiliyati kamayib boradi.
2006-yilda Sinya Yamanaka to‘rtta genni, ya’ni Oct4, Sox2, Klf4 va c-Myc larni o‘sgan hujayralarda qayta faollashtirish orqali ularni embrionga o‘xshash holatga keltirish mumkinligini aniqladi. Bu kashfiyot olimga Nobel mukofotiga sazovor bo‘lish imkonini berdi.
Keyinchalik Yamanaka faktordan faqat bir qismi faollashtirilganda va hujayraning oqsil ishlab chiqarishini nazorat qilinganda, hujayra to‘liq ildiz hujayrag‘a aylanmasligi bilan ham yoshlashtirilishi mumkinligini isbotladi. Bu usul epigenetik qayta dasturlash deb ataladi.
c-Myc omili saraton xavfini oshirish ehtimoli tufayli hozirda asosan OSK omillari, ya’ni Oct4, Sox2 va Klf4 dan foydalanilmoqda. 2020-yilda Garpard tibbiyot fakultetida o‘tkazilgan tajribalar sichqonchalarning ko‘rish nervlarida OSK omillarini faollashtirish orqali yosh epigenetik holatni qayta tiklash mumkinligini ko‘rsatdi.
Natijada shikastlangan neyron tarmoqlari tiklandi va sichqonchalarning ko‘rish qobiliyati sezilarli darajada yaxshilandi. Ushbu ma’lumot Life Biosciences kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan ER-100 davolash usulining asosini tashkil qiladi.
Bu gen terapiyasi ko‘rish nervi hujayralariga OCK omillarini vaqtincha faollashtirish orqali hujayrani yanada yoshroq holatga keltiradi va faqat epigenetik parametrlarni tiklaydi. Bundan oldin bunday tajribalar sichqonchalarda, primatlarda va laboratoriyalar modelida o‘tkazilgan edi.
Bu sinov inson salomatligi va yoshlanishga qarshi samarali davolash imkoniyatlarini yaratadi va kelajakda biotexnologiya hamda tibbiyot sohasida yangi davr boshlanishiga sabab bo‘lishini va’da qilmoqda. Olimlar bu yutuq orqali inson umrini uzaytirish va turli kasalliklarni oldini olishda yangi imkoniyatlar ochilishiga umid qilmoqdalar.
