AQSH Ho‘rmuz bo‘g‘ozida xavfsizlikni ta’minlash uchun xalqaro koalitsiya tuzmoqda
Yaqin Sharq mintaqasida yuzaga kelayotgan keskin vaziyat yangi va jiddiy bosqichga ko‘tarilmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Amerika Qo‘shma Shtatlari prezidenti Donald Tramp ma’muriyati jahon iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozida nazoratni qayta o‘rnatish hamda kemalar qatnovini tiklash maqsadida xalqaro hamjamiyatni birlashishga chaqirdi. Ushbu yangi geosiyosiy tashabbus nafaqat mintaqadagi xavfsizlikka, balki butun dunyo bozoridagi barqarorlikka bevosita ta’sir ko‘rsatishi kutilmoqda.
AQSH Davlat departamenti diplomatik aloqalar orqali Dengiz erkinligi tizimi deb nomlangan yangi hamkorlik formatini ilgari surmoqda. Mazkur tashabbusning asosiy maqsadi ishtirokchi davlatlar o‘rtasida tezkor axborot almashishni yo‘lga qo‘yish va diplomatik sa’y-harakatlarni yagona maqsad yo‘lida birlashtirishdan iboratdir.
Loyiha rasman harbiy blok hisoblanmasa-da, unga qo‘shilmoqchi bo‘lgan davlatlarga diplomatik yoki harbiy sherik sifatida ishtirok etish imkoniyati berilmoqda. Shuningdek, yangi tuzilma doirasida dengiz yo‘llaridagi xalqaro cheklovlar ijrosini qat’iy ta’minlash va mavjud xavfsizlik tashabbuslari bilan uyg‘unlikda faoliyat yuritish ko‘zda tutilgan.
Hozirgi vaqtda Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi vaziyat ancha murakkab tus olgan. Joriy yilning fevral oyi oxiridan buyon ushbu muhim suv yo‘li Eron tomonidan yopib qo‘yilgan.
Bunga javoban rasmiy Vashington ham Eron portlariga kiruvchi kemalarga nisbatan blokadani kuchaytirish choralarini ko‘rdi. Bunday qarama-qarshiliklar global neft bozorida ta’minot zanjirining uzilishiga va yoqilg‘i narxlarining beqaror bo‘lishiga olib kelmoqda.
Tramp ma’muriyati Tehronni iqtisodiy jihatdan qiyin ahvolga solish orqali uni o‘z shartlariga ko‘ndirish niyatida ekani yaqqol ko‘rinib turibdi. Vaziyat qaltis tus olayotgan bir paytda, Eron tomoni ham o‘z diplomatik takliflarini ilgari surmoqda.
Xususan, Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi Pokiston vositachiligida Vashingtonga murojaat yo‘lladi. Tehronning asosiy sharti shundan iboratki, agar AQSH dengiz blokadasini zudlik bilan bekor qilsa, Eron yadroviy dastur bo‘yicha muzokaralarni keyingi bosqichga o‘tkazishga tayyor.
Biroq Oq uy ma’muriyati hozircha bu taklifga ijobiy javob berishga shoshilayotgani yo‘q va iqtisodiy bosimni kuchaytirishda davom etmoqda. Xalqaro ekspertlar va kuzatuvchilar ushbu jarayonlarni diqqat bilan kuzatib bormoqda.
Yangi tashkil etilayotgan xalqaro koalitsiya Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi inqirozni hal qilishda qanchalik samarali bo‘lishi hozircha noma’lum. Iqtisodiy bosimlar Tehronni muzokaralar stoliga qaytarishga majbur qiladimi yoki bu holat mintaqadagi vaziyatni yanada keskinlashtirib, yangi nizolarga sabab bo‘ladimi, buni yaqin kelajak ko‘rsatadi.
Har qanday holatda ham, ushbu hududdagi barqarorlik jahon iqtisodiyoti uchun hayotiy ahamiyatga ega bo‘lib qolaveradi.
