AQSH Ho'rmuz bo'g'ozida xavfsizlikni ta'minlash uchun xalqaro koalitsiya tuzmoqda
Yaqin Sharq mintaqasida yuzaga kelayotgan keskin vaziyat yangi va jiddiy bosqichga koʻtarilmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidenti Donald Tramp maʼmuriyati jahon iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega boʻlgan Hoʻrmuz boʻgʻozida nazoratni qayta oʻrnatish hamda kemalar qatnovini tiklash maqsadida xalqaro hamjamiyatni birlashishga chaqirdi. Ushbu yangi geosiyosiy tashabbus nafaqat mintaqadagi xavfsizlikka, balki butun dunyo bozoridagi barqarorlikka bevosita taʼsir koʻrsatishi kutilmoqda.
AQSH Davlat departamenti diplomatik aloqalar orqali Dengiz erkinligi tizimi deb nomlangan yangi hamkorlik formatini ilgari surmoqda. Mazkur tashabbusning asosiy maqsadi ishtirokchi davlatlar oʻrtasida tezkor axborot almashishni yoʻlga qoʻyish va diplomatik saʼy-harakatlarni yagona maqsad yoʻlida birlashtirishdan iboratdir.
Loyiha rasman harbiy blok hisoblanmasa-da, unga qoʻshilmoqchi boʻlgan davlatlarga diplomatik yoki harbiy sherik sifatida ishtirok etish imkoniyati berilmoqda. Shuningdek, yangi tuzilma doirasida dengiz yoʻllaridagi xalqaro cheklovlar ijrosini qatʼiy taʼminlash va mavjud xavfsizlik tashabbuslari bilan uygʻunlikda faoliyat yuritish koʻzda tutilgan.
Hozirgi vaqtda Hoʻrmuz boʻgʻozidagi vaziyat ancha murakkab tus olgan. Joriy yilning fevral oyi oxiridan buyon ushbu muhim suv yoʻli Eron tomonidan yopib qoʻyilgan.
Bunga javoban rasmiy Vashington ham Eron portlariga kiruvchi kemalarga nisbatan blokadani kuchaytirish choralarini koʻrdi. Bunday qarama-qarshiliklar global neft bozorida taʼminot zanjirining uzilishiga va yoqilgʻi narxlarining beqaror boʻlishiga olib kelmoqda.
Tramp maʼmuriyati Tehronni iqtisodiy jihatdan qiyin ahvolga solish orqali uni oʻz shartlariga koʻndirish niyatida ekani yaqqol koʻrinib turibdi. Vaziyat qaltis tus olayotgan bir paytda, Eron tomoni ham oʻz diplomatik takliflarini ilgari surmoqda.
Xususan, Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Aroqchi Pokiston vositachiligida Vashingtonga murojaat yoʻlladi. Tehronning asosiy sharti shundan iboratki, agar AQSH dengiz blokadasini zudlik bilan bekor qilsa, Eron yadroviy dastur boʻyicha muzokaralarni keyingi bosqichga oʻtkazishga tayyor.
Biroq Oq uy maʼmuriyati hozircha bu taklifga ijobiy javob berishga shoshilayotgani yoʻq va iqtisodiy bosimni kuchaytirishda davom etmoqda. Xalqaro ekspertlar va kuzatuvchilar ushbu jarayonlarni diqqat bilan kuzatib bormoqda.
Yangi tashkil etilayotgan xalqaro koalitsiya Hoʻrmuz boʻgʻozidagi inqirozni hal qilishda qanchalik samarali boʻlishi hozircha nomaʼlum. Iqtisodiy bosimlar Tehronni muzokaralar stoliga qaytarishga majbur qiladimi yoki bu holat mintaqadagi vaziyatni yanada keskinlashtirib, yangi nizolarga sabab boʻladimi, buni yaqin kelajak koʻrsatadi.
Har qanday holatda ham, ushbu hududdagi barqarorlik jahon iqtisodiyoti uchun hayotiy ahamiyatga ega boʻlib qolaveradi.
