Italiya tashqi vaziri Tramp bayonotini haqoratli deb baholadi
AQSH Prezidenti Donald Tramp va Italiya Bosh vaziri Jorja Meloni o‘rtasidagi kutilmagan bayonotlar to‘qnashuvi ortidan ikki ittifoqchi davlat munosabatlarida jiddiy inqiroz yuzaga keldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Italiya Tashqi ishlar vaziri Antonio Tayani Trampning so‘zlarini «jiddiy va haqoratli» deb baholab, Vashingtonga bo‘lajak rasmiy tashrifini zudlik bilan bekor qildi. Tayanining X (Tvitter)dagi keskin bayonoti Italiya tashqi siyosat mahkamasi rahbari 19 iyun kuni o‘zining ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida AQSH Prezidentining so‘zlari nafaqat hukumat rahbariga, balki butun Italiya xalqiga nisbatan hurmatsizlik ekanini bildirdi: «Prezident Trampning bosh vazir Jorja Meloni haqidagi jiddiy va haqoratli bayonotlari butun Italiyani haqorat qilish bilan barobar.
Shu munosabat bilan 21–22 iyun kunlari AQSHga rejalashtirilgan tashrifimni bekor qilishga qaror qildim». Bu qaror tufayli Tayanining Mayamida o‘tkazilishi lozim bo‘lgan yirik Italiya—AQSH biznes, investitsiyalar va innovatsiyalar forumidagi ishtiroki hamda AQSH Davlat kotibi Marko Rubio bilan o‘ta muhim yuzma-yuz uchrashuvi bekor qilindi.
Mojaroga nima sabab bo‘ldi? «Yolvorish» iddaosi Diplomatik mojaroning alanga olishiga Donald Trampning Italiyaning La7 telekanaliga bergan intervyusi sabab bo‘lgan.
Suhbat davomida AQSH rahbari G7 (Katta yettilik) sammiti chog‘ida Jorja Meloni u bilan birga suratga tushish uchun majoziy ma’noda «yolvorganini» va o‘shanda Italiya bosh vaziriga rahmi kelganini iddaoган. Jorja Melonining qat’iy raddiyasi Italiya Bosh vaziri Trampning bu so‘zlariga juda tez va keskin munosabat bildirib, uni mutlaqo uydirma deb atadi: «Bunday bayonotlar to‘liq o‘ylab topilgan.
Men hayratdaman. AQSH prezidenti nega o‘z ittifoqchilariga nisbatan shunday munosabatda bo‘layotganini tushunmayman.
Afsuski, bu birinchi holat emas... Bir narsani eslab qolishi kerak: na men, na Italiya hech qachon yolvormaydi».
Meloni, shuningdek, Trampni G‘arb davlatlarining haqiqiy raqiblariga nisbatan bunday keskinlik namoyish etmayotganlikda va faqat ittifoqchilariga bosim qilayotganlikda aybladi. Munosabatlarning sovushiga 2026 yil bahorida Trampning Rim papasi Lev XIV (Pope Leo XIV) bayonotini tanqid qilgani ham sabab bo‘lgani aytilmoqda.
Nima bo‘lgan taqdirda ham, Oq uy va Vatikan o‘rtasidagi fikrlar xilma-xilligi yangilik emas. Munosabatlar kelajagi: NATO va Eron masalasi Kuzatuvchilarning fikricha, Rim va Vashington o‘rtasidagi bu sovuqchilik shunchaki shaxsiy adovat emas, balki chuqur geosiyosiy kelishmovchiliklarning mahsulidir.
Ikki davlat o‘rtasida quyidagi masalalarda umumiy til topishish qiyin kechmoqda: Eron va yadroviy tahdid: Tramp Melonini Eron bilan bog‘liq inqirozda AQSH va Isroilni yetarlicha faol qo‘llab-quvvatlamayotganlikda hamda tahdidga panja ortidan qarayotganlikda ayblab keladi. NATO va Transatlantik hamkorlik: AQSHning yangi ma’muriyati Yevropa ittifoqchilaridan ko‘proq majburiyat talab qilayotgan bir paytda, Italiya NATO hizmasida uning ulush va samaradorligini oshirish uchun qo‘shimcha harakatlar bajarmasligi ham muammo bo‘ladi.
Ikkaladok ham Ittifoqning barqarorligini ta’minlash uchun dialogga qaytish, mutual respetga asoslash va umumiy xavflarga birgalikda javob berish zarur. Bu holat faqat ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlarni emas, balki Avropa va Shimal Amerikasidagi strategik ittifoqning kelajagini ham ta’sir qiladi.
Tayanining qarori va Melonining javobi — bu faqat shaxsiy munosabat emas, balki davlatlar o‘rtasidagi etik standartlar, diplomatikaning asosiy prinsipi va ittifoqchilikning haqiqiy ma’nosi haqida chuqur fikrga chaqiradi. Hozirgi paytda, ikki tomon ham xavfsizlik, iqtisodiyot va xalqaro tadbirlar sohasidagi hamkorlikni saqlash uchun qadamlar tashlashlari kerak.
Aniq, adolatli va hurmatli suhbat — bu butun dunyoning barqarorligi va taraqqiyotining asosidir. Shuning uchun, hozirgi tartibni tiklash, nafratni tushurish va ittifoqning haqiqiy ma’nosi — mutlaqo ittifoq, mutlaqo hurmat, mutlaqo ishonch — ni tiklash kerak.
Bu yo‘nalishda, diplomatlar, ekspertlar va jamoalar birgalikda yechim topishishi lozim. Faqat shunday qilib, Ittifoqning kuchli va barobar bo‘lgan kelajagi qo‘llaniladi.
