Olimlar hayot paydo bo'lishi haqidagi an'anaviy qarashlarni o'zgartirdi
Genrix Geyne nomidagi Dyusseldorf universiteti biologlari boshchiligidagi xalqaro olimlar jamoasi Yer yuzida hayot paydo bo‘lishi haqidagi an’anaviy qarashlarni o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan yangi ilmiy xulosalarni taqdim etdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Science Advances jurnalida e’lon qilingan tadqiqotga ko‘ra, jonsiz materiyadan tirik organizmga o‘tish jarayoni hayotning ikki asosiy tarmog‘i – bakteriyalar va arxeyalarda bir-biridan mustaqil ravishda yuz bergan bo‘lishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, genetik kod yagona manbaga ega bo‘lsa-da, erkin yashovchi hayot shakllari ikki xil evolyutsion yo‘l orqali shakllangan.
Tadqiqot mualliflaridan biri, biolog Uilyam Martinning ta’kidlashicha, bakteriyalar va arxeyalardagi ayrim muhim fermentlar evolyutsion jihatdan bir-biriga bog‘lanmagan. Olimlar ushbu xulosaga kelish uchun har ikki guruh genomidagi asosiy metabolik fermentlarning oqsil tuzilishlarini sinchiklab tahlil qildi.
Natijalar shuni ko‘rsatdiki, barcha hujayralarning ehtimoliy umumiy ajdodi hisoblangan LUCA organizmi hayotiy reaksiyalarning faqat bir qismi uchun o‘z fermentlariga ega bo‘lgan. Qolgan jarayonlar esa o‘sha davrdagi tabiiy muhitda, xususan, gidrotermal manbalarda mavjud bo‘lgan metallar yordamida amalga oshgan.
Hayot shakllanishining to‘rt bosqichi Olimlar hayotning shakllanish jarayonida kataliz rivojlanishining to‘rt bosqichini ajratib ko‘rsatdi. Dastlabki bosqichda barcha kimyoviy reaksiyalar tashqi muhitdagi metallarga bog‘liq bo‘lgan.
Keyinchalik protohujayralar asta-sekin o‘z fermentlarini ishlab chiqishni boshlagan va vaqt o‘tishi bilan tashqi katalizatorlarga ehtiyoj qolmagan. Mutaxassislar fikricha, aynan shu bosqichdan keyin bakteriyalar va arxeyalar mustaqil ravishda erkin yashovchi organizmlarga aylangan va o‘z yo‘lidan ketgan.
Biolog Natalya Mrnyaivachning qayd etishicha, bakteriyalar va arxeyalar bir xil vazifani bajaradigan, ammo tuzilishi butunlay boshqacha bo‘lgan fermentlarni mustaqil ravishda yaratgan. Bu holat ularning evolyutsion rivojlanishi alohida kechganini yana bir bor tasdiqlaydi.
Tabiatda bir xil natijaga erishish uchun ikki xil biologik yechim o‘ylab topilgani ilmiy jamoatchilik uchun kutilmagan yangilik bo‘ldi. Energiya almashinuvining qadimiy sirlari Shuningdek, tadqiqotchilar biologik hayotdan avvalgi kimyoviy jarayonlarda energiya manbai hisoblangan ATF molekulasi o‘rnini bosishi mumkin bo‘lgan muqobil mexanizmni ham taklif qildi.
Tajribalar davomida fosfit va palladiy ishtirokida fosforlanish reaksiyalari suv muhitida tabiiy ravishda kechishi mumkinligi aniqlandi. Bu esa hayotning ilk bosqichlarida murakkab molekulalar hali shakllanmasdan turib ham energiya almashinuvi sodir bo‘lganini ko‘rsatadi.
Olimlarning fikricha, ushbu kashfiyot Yer yuzida hayotning ilk bosqichlarini tushunishga oid ilmiy tasavvurlarni yanada soddalashtiradi. Shu bilan birga, u biologiya fanida yangi savollarni o‘rtaga tashlab, olis o‘tmishdagi evolyutsion jarayonlarni chuqurroq o‘rganishga yo‘l ochadi.
Mazkur tadqiqot hayotning paydo bo‘lishi tasodifiy emas, balki muayyan kimyoviy va fizik qonuniyatlar asosida yuzaga kelgan murakkab jarayon ekanini isbotlamoqda.
