Astronomlar koinotda g'ayrioddiy zichlikka ega ulkan ekzosayyorani kashf qildi
Astronomlar koinot kengliklarida Yerdan 2,5 baravar katta va massasi qariyb 23,5 baravar yuqori bo‘lgan g‘ayrioddiy zichlikdagi yangi ekzosayyorani kashf qildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
GJ 523b deb nomlangan ushbu osmon jismi o‘zining ulkan o‘lchamlari va tarkibi tufayli mega-Yer toifasiga kiritildi. Ushbu kashfiyot sayyoralar shakllanishi borasidagi zamonaviy ilmiy qarashlarni qayta ko‘rib chiqishga majbur qilmoqda, chunki uning zichligi va tuzilishi mavjud nazariyalarga to‘liq mos kelmaydi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, GJ 523b taxminan 170 million yil avval shakllangan nisbatan yosh yulduzlar tizimida joylashgan. Ushbu ekzosayyora o‘z yulduzi atrofini taxminan 18 kunda bir marta to‘liq aylanib chiqadi.
Sayyoraning radiusi Yernikidan sezilarli darajada katta bo‘lishiga qaramay, uning zichligi har kub santimetr uchun 7,8 grammni tashkil etadi. Bu ko‘rsatkich osmon jismi tarkibida og‘ir va zich moddalar, xususan, toshli qatlamlar juda katta ulushga ega ekanligidan dalolat beradi.
Olimlarni hayratga solgan mega-Yer GJ 523b bilan bog‘liq eng qiziqarli jihat shundaki, u o‘zining ulkan massasiga qaramay, gaz gigantlariga o‘xshamaydi. Odatda, bunday katta vaznga ega bo‘lgan sayyoralar shakllanish jarayonida o‘z atrofiga ulkan miqdorda vodorod va geliy gazlarini to‘plashi lozim.
Bu jarayon yakunda sayyoraning Yupiter yoki Saturn kabi yirik gazli jismga aylanishiga olib kelishi kerak edi. Biroq GJ 523b asosan toshli tuzilishga ega bo‘lib, o‘ta yuqori zichlikni saqlab qolgan.
Hozirgacha o‘tkazilgan kuzatuvlar davomida uning atrofida qalin gaz qatlami mavjudligini tasdiqlovchi birorta ishonchli dalil topilmadi. Shu sababli ham ushbu obekt astronomlar uchun katta jumboqqa aylandi.
Uning hozirgi holati sayyora qanday sharoitda va qaysi omillar ta’sirida vujudga kelgani haqida ko‘plab savollarni yuzaga keltirmoqda. Atmosferaning yo‘qolishi va to‘qnashuvlar Mutaxassislar ushbu holatni tushuntirish uchun bir nechta taxminlarni ilgari surmoqda.
Ehtimollardan biriga ko‘ra, GJ 523b dastlab qalin atmosferaga ega bo‘lgan, biroq vaqt o‘tishi bilan turli kosmik jarayonlar yoki yulduz shamollari ta’sirida ushbu gaz qatlami butunlay yo‘qolib ketgan. Natijada faqatgina sayyoraning zich va og‘ir toshli yadrosi saqlanib qolgan bo‘lishi mumkin.
Yana bir ilmiy taxminga ko‘ra, mazkur tizimning shakllanish davrida ulkan kosmik to‘qnashuv yuz bergan. Ikki yirik osmon jismining o‘zaro urilishi natijasida sayyoraning tashqi gaz qatlamlari koinotga sochilib ketgan va faqat toshdan iborat yadro qismi qolgan.
Hozirda olimlar ushbu taxminlarning qay biri haqiqatga yaqin ekanini aniqlash uchun qo‘shimcha tadqiqotlar va kuzatuvlarni davom ettirmoqda. Mazkur kashfiyot koinotdagi sayyoralar xilma-xilligi biz o‘ylagandan ham murakkabroq ekanini ko‘rsatmoqda.
