Olimlar qarish jarayonini ortga qaytaruvchi o'lmas meduzani o'rganmoqda
Tabiatda qarish jarayonini to‘xtatib, uni ortga qaytarish imkoniyatiga ega bo‘lgan noyob jonzot mavjud bo‘lib, u ilm-fanda Turritopsis dohrnii deb ataladi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ushbu jonzot o‘zining g‘ayritabiiy biologik xususiyati tufayli xalq orasida va ilmiy doiralarda o‘lmas meduza nomi bilan tanilgan. U voyaga yetgan davrida jiddiy jarohat olsa yoki noqulay atrof-muhit sharoitiga tushib qolsa, o‘z rivojlanish bosqichini boshidan boshlash qobiliyatiga ega.
Bu jarayon meduzaning qarish o‘rniga qaytadan yosharib, hayot siklini yangilashini anglatadi. Meduza kuchli stress yoki qarish alomatlarini sezganda, uning tanasi avval sistaga o‘xshash oraliq holatga o‘tadi.
Shundan so‘ng, organizmdagi hujayralar va to‘qimalar butunlay qayta shakllanib, polip deb ataladigan dastlabki yoshlik bosqichiga qaytadi. Olimlar ushbu holatni transdifferensiatsiya, ya’ni hujayralarning bir turdan ikkinchi turga to‘liq o‘zgarishi hodisasi bilan izohlaydilar.
Mazkur jarayon meduzaga o‘z genetik ma’lumotlarini saqlab qolgan holda qayta tug‘ilish imkonini beradi. Biologik yosharish sirlari Eng hayratlanarli jihati shundaki, Turritopsis dohrnii bu yosharish jarayonini cheksiz marta takrorlashi mumkin.
Laboratoriya sharoitida o‘tkazilgan kuzatuvlar ushbu jonzotning hayot siklini bir necha bor muvaffaqiyatli yangilaganini ko‘rsatdi. Shu sababli, u bugungi kunda regeneratsiya, hujayralarni qayta dasturlash va qarishga qarshi kurashish yo‘nalishida izlanish olib borayotgan mutaxassislar uchun eng muhim tadqiqot obektlaridan biri hisoblanadi.
Uning genetik tuzilishi insoniyat uchun uzoq umr ko‘rish sirlarini ochishda yordam berishi mumkin deb ishoniladi. Biroq o‘lmas meduza atamasini mutlaq ma’noda tushunmaslik lozim.
Garchi u biologik jihatdan qarishni yenga olsa-da, tabiatdagi boshqa xavf-xatarlardan himoyalanmagan. U yirtqich hayvonlarning o‘ljasiga aylanishi, yuqumli kasalliklar yoki suv haroratining keskin o‘zgarishi natijasida nobud bo‘lishi mumkin.
Ya’ni, uning o‘lmasligi faqat tabiiy qarish jarayoniga tegishli bo‘lib, jismoniy shikastlanishlar uning hayotiga nuqta qo‘yishi mumkin. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, Turritopsis dohrnii tabiatning eng sirli mo‘jizalaridan biridir.
Uning hayot siklini ortga qaytarish qobiliyati ilmiy jihatdan to‘liq tasdiqlangan bo‘lib, bu hodisa biologiya olamidagi ko‘plab qarashlarni o‘zgartirib yubordi. Ushbu kichik jonzot bizga hayot va o‘lim o‘rtasidagi chegara ba’zan biz o‘ylagandan ko‘ra ancha murakkab va egiluvchan bo‘lishi mumkinligini isbotlamoqda.
