AQSH va arab ittifoqchilari o'rtasidagi strategik sheriklik inqirozga yuz tutmoqda
Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat tubdan o‘zgarib, Amerika Qo‘shma Shtatlari va uning an’anaviy arab ittifoqchilari o‘rtasidagi ko‘p yillik strategik sheriklik aloqalari jiddiy inqirozga yuz tutmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
AQSHning nufuzli nashrlari e’lon qilgan tahlillarga ko‘ra, Fors ko‘rfazi monarxiyalari Vashingtonning mintaqadagi xavfsizlik kafolatlariga va harbiy salohiyatiga shubha bilan qaray boshlagan. Arab davlatlari Oq uyning Isroilni ochiq qo‘llab-quvvatlab mojaroga aralashgani, biroq uning og‘ir oqibatlarini bartaraf eta olmaganidan norozi bo‘lmoqda.
Mintaqa poytaxtlarida Vashington Eronga nisbatan aniq va samarali strategiyaga ega emas degan qat’iy xulosa shakllangan. AQSH ma’muriyatining harbiy maqsadlari deyarli har hafta o‘zgarib turishi, ayniqsa, Eron O‘rmuz bo‘g‘ozini to‘sib qo‘ygan bir vaziyatda Vashingtonning mojarodan tezroq chiqib ketishga urinishi ittifoqchilarda xavotir uyg‘otdi.
Arab davlatlari o‘zlarini hech qanday ogohlantirishsiz va yetarli mudofaa vositalarisiz katta urush girdobiga tashlab qo‘yilgandek his qilmoqda. Buning natijasida Qatar, O‘mon, hatto dastlab qat’iy pozitsiyada bo‘lgan Bahrayn va Kuvayt ham Vashingtonga bosim o‘tkazib, Eron bilan to‘qnashish o‘rniga zudlik bilan tinchlik o‘rnatish siyosatiga qaytishni talab qilmoqda.
Arab davlatlarining Vashingtonga e’tirozlari Mintaqa davlatlarining AQSHdan hafsalasi pir bo‘lishiga bir qancha asosli sabablar mavjud. Birinchidan, Ko‘rfaz mamlakatlari AQSHning Isroil manfaatlari uchun to‘g‘ridan to‘g‘ri mojaroga kirishib, so‘ngra yuzaga kelgan geosiyosiy inqirozni jilovlay olmaganidan hayratda qoldi.
Ikkinchidan, arab yetakchilari Oq uyning Tehronga nisbatan na aniq rejasi va na ta’sirchan bosim o‘tkazish mexanizmi qolmaganini ta’kidlamoqda. Vashingtonning harbiy-siyosiy qarorlari beqarorligi, ayniqsa, muhim savdo yo‘llari xavf ostida qolgan pallada AQSHning chekinishi ittifoqchilar orasida ishonchni butunlay so‘ndirdi.
Ushbu xatti-harakatlar ko‘rfaz davlatlarida o‘zlarini maslahatsiz va real xavfsizlik choralarisiz katta xavf ostida yolg‘iz qoldirilgan degan qarashni mustahkamladi. Natijada, yillar davomida shakllangan xavfsizlik arxitekturasi darz ketib, mintaqa davlatlari o‘z manfaatlarini himoya qilishning muqobil yo‘llarini izlashga majbur bo‘lmoqda.
Bu esa o‘z navbatida Yaqin Sharqdagi kuchlar nisbatining o‘zgarishiga olib keladi. Mintaqa siyosatidagi keskin burilish Yuzaga kelgan ishonchsizlik fonida Fors ko‘rfazi poytaxtlari mustaqil tashqi siyosiy qadamlar tashlamoqda.
Arab davlatlari AQSHga ko‘r-ko‘rona ergashishdan voz kechib, Eron bilan ochiq to‘qnashuv o‘rniga yana bosiqlik va murosa yo‘lini tanladi. Mintaqadagi keskinlikni yumshatish maqsadida Qatar va O‘mon kabi davlatlar Vashingtonga nisbatan diplomatik bosimni kuchaytirib, tinchlik muzokaralarini qayta tiklashga chaqirmoqda.
Vashingtonning mintaqadagi nufuzi pasayishi neft dunyosidagi kuchlar muvozanatiga ham ta’sir ko‘rsatishi muqarrar. Endilikda arab monarxlari o‘z xavfsizligini ta’minlashda faqatgina AQSHga tayanmasdan, boshqa yirik davlatlar bilan ham aloqalarni mustahkamlashga intilmoqda.
Bu jarayon Yaqin Sharqda yangi siyosiy davr boshlanganidan dalolat beradi va AQSHning mintaqadagi gegemonligi yakuniga yetayotganini ko‘rsatadi.
