Sheffild olimlari qadimgi shisha rang o'zgarish sirrini hal qildi

Buyuk Britaniyadagi Sheffild universiteti olimlari qadimgi Rim shishasining yorug'lik ta'sirida rangini o'zgartiruvchi noyob xususiyatini laboratoriya sharoitlarida qayta yaratishga muvaffaq bo'ldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Bu haqda The Guardian nashri 2026 yil 25 oktyabrda xabar berdi. Tadqiqot obyekti 1600 yillik Likurg qadahi bo'lib, u Britaniya muzeyida saqlanmoqda.

Qadah odatiy yorug'likda yashil, orqa tomondan yoritilganda esa yoqutdek qizil rangda ko'rinadi. Bu hodisa asrlar davomida tarixchilar va shishasoz mutaxassislarni hayratda qoldirib kelgan.

Tadqiqot usuli va natijalari Olimlar qadimgi shisha tayyorlash usuliga asoslanib, eritilgan shisha tarkibiga oltin va kumushning juda mayda nanozarrachalarini qo'shdi. Shisha 1000 darajadan yuqori haroratda eritilib, sovish jarayonida ichida nanoo'lchamli metall zarrachalari hosil bo'ldi.

Natijada qadimgi qadahdagiga o'xshash rang o'zgarishi kuzatildi. Tadqiqotchilar tushuntirishi cha, shisha tarkibidagi nanozarrachalar yorug'lik bilan o'zaro ta'sirlashadi.

Yorug'lik shisha orqali o'tganda ko'k va yashil ranglarning bir qismi to'lib, qizil va to'q sariq tuslar ko'rinadi. Yorug'lik shisha yuzasidan qaytganda esa u yashil rangda namoyon bo'ladi.

Universitetning kimyoviy, materiallar va biologik muhandislik maktabi xodimi doktor Liza Hollands bu natijaga erishish uzoq va mashaqqatli jarayon bo'lganini tasdiqladi. Tarixiy ahamiyati va kelajakdagi ilovalari To'rtinchi asrga mansub Likurg qadahi qadimgi mifologiyaga oid tasvirlar bilan bezatilgan.

Unda sharob xudosi Dionisning shoh Likurg ustidan g'alabasi aks ettirilgan. 2022 yilda xalqaro ekspertlar qadahni dunyodagi shisha san'atining yetti mo'jizasidan biri sifatida e'tirof etgan.

London universiteti kollejining arxeologik materiallar bo'yicha faxriy professori Ien Fristoun Sheffild olimlari yaratgan shishaning asl kosaning yashil va qizil ranglariga yaqinroq ekanligini ta'kidladi. Mutaxassis fikricha, shishaning yakuniy rangi uni eritish jarayonidagi sharoitlarga, jumladan pech ichidagi joylashuviga ham bog'liq bo'lgan.

Bu esa qadimgi Rim ustalari uchun bunday ranglarni aniq nazorat qilish qiyin bo'lganini ko'rsatadi. Loyiha doirasida shisha rassomi Elliot Uoker qadimgi qadahdan ilhomlangan zamonaviy haykal yaratdi.

Ushbu asar 2026 yil 6-15 noyabr kunlari Sheffilddagi Millennium galereyasida namoyish etiladi, keyinchalik Turner shisha muzeyida doimiy saqlanishi rejalashtirilgan. Olimlar fikricha, ushbu tadqiqot qadimgi Rim ustalarining shisha tayyorlash usullarini yaxshiroq tushunishga yordam beradi va tarixiy buyumlarning noyob optik xususiyatlarini zamonaviy usullar yordamida qayta yaratish imkoniyatlarini namoyon etadi.