AQSHda tijoriy kosmik parvozlar uchun yangi yig‘imlar joriy etiladi
Amerika Qo‘shma Shtatlarining Federal aviatsiya boshqarmasi tijoriy maqsadlarda amalga oshiriladigan kosmik parvozlar hamda apparatlarni yerga qaytarish jarayonlari uchun maxsus yig‘imlar tizimini joriy etishini ma’lum qildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Mazkur yangi tartib-qoidalar 2026-yildan boshlab to‘liq kuchga kiradi va barcha litsenziyalangan kosmik operatsiyalarga nisbatan qo‘llaniladi. Ushbu chora-tadbirlar sohadagi o‘sish sur’atlarini tartibga solish va xizmat ko‘rsatish sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Belgilangan yangi tartibga muvofiq, 2026-yilda bazaviy to‘lov miqdori har 450 gramm foydali yuk uchun 25 sentni tashkil etadi. Shu bilan birga, bitta parvozni amalga oshirish yoki apparatni yerga qaytarish uchun to‘lanadigan maksimal mablag‘ miqdori 30 ming dollar etib belgilandi.
Ushbu yig‘imlardan tushgan mablag‘lar kosmik parvozlarni mamlakatning umumiy havo harakati tizimiga samarali integratsiya qilish va ushbu jarayonlarni moliyalashtirishga yo‘naltirilishi ko‘zda tutilgan. Kosmik parvozlarni amalga oshiruvchi operatorlar rejalashtirilgan missiyadan kamida oltmish kun avval yukning umumiy vazni haqidagi aniq ma’lumotlarni taqdim etishlari shart.
Federal aviatsiya boshqarmasi ushbu ma’lumotlar asosida hisob-faktura rasmiylashtiradi va operatorlar ushbu to‘lovni o‘ttiz kunlik muddat ichida amalga oshirishlari lozim bo‘ladi. E’tiborli jihati shundaki, yangi tizim talablari joriy yilda boshlangan parvozlarga ham tatbiq etilishi mumkin.
Hozirgi vaqtdagi parvozlar soni va hajmi tahlil qilinganda, ushbu yig‘imlardan keladigan yillik daromad millionlab dollarni tashkil etishi kutilmoqda. Masalan, bitta parvoz davomida 25 tadan 29 tagacha sun’iy yo‘ldoshni orbitaga olib chiquvchi SpaceX kompaniyasining Starlink missiyasi uchun to‘lanadigan yig‘im miqdori taxminan 8 yoki 9 ming dollarga tushadi.
Bu esa yirik kompaniyalar uchun xarajatlarning ma’lum darajada oshishini anglatadi. Kelgusida yig‘im stavkalari bosqichma-bosqich oshirib borilishi rejalashtirilgan.
Xususan, 2033-yilga borib har 450 gramm yuk uchun to‘lov miqdori bir yarim dollarga, bitta missiya uchun belgilangan maksimal chegara esa 200 ming dollarga yetkaziladi. Bunday keskin choralar ko‘rilishiga tijoriy parvozlar sonining 2023-yildan buyon 50 foizdan ko‘proqqa ortgani va sohani nazorat qilish xarajatlarining ko‘paygani asosiy sabab qilib ko‘rsatilmoqda.
