Smartfonlar insonning diqqatni jamlash qobiliyatini pasaytirishi haqidagi qarashlar rad etildi

Zamonaviy dunyoda smartfonlar va internet insonning diqqatni jamlash qobiliyatini qaytarib bo‘lmas darajada susaytirgani haqidagi qarashlar ilmiy jihatdan o‘z tasdig‘ini topmadi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

O‘ttiz ikkita mamlakatdan yigirma bir mingdan ortiq kishi ishtirok etgan keng ko‘lamli tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, bolalarning aqliy barqarorlik ko‘rsatkichlari deyarli o‘zgarmagan. Kattalar orasida esa diqqatni jamlash darajasida hatto biroz o‘sish kuzatilgani aniqlandi.

Chikago universiteti va London kollej universiteti mutaxassislarining fikricha, inson miyasining biologik mexanizmlari yomonlashmagan, shunchaki bugungi tashqi muhit odamlarni doimiy ravishda chalg‘ishga undamoqda. Microsoft kompaniyasining 2015-yilda e’lon qilingan va inson diqqati oltin baliqnikidan ham qisqaroq bo‘lib qolgani haqidagi mashhur hisoboti ekspertlar tomonidan marketing uydirmasi deb topildi.

Aslida, mavjud muammo miyaning tabiiy imkoniyatlarida emas, balki uning ishlatilish uslubida namoyon bo‘lmoqda. Kaliforniya universiteti psixologi Gloria Mark o‘tkazgan kuzatuvlarga ko‘ra, ofis xodimlari ikki minginchi yillar boshida bir vazifaga o‘rtacha ikki yarim daqiqa diqqat qaratgan bo‘lsa, hozirgi kunga kelib bu ko‘rsatkich qirq yetti soniyagacha tushib ketgan.

Nilli Lavie tomonidan o‘tkazilgan izlanishlar shuni ko‘rsatadiki, chalg‘ituvchi omillarga qarshi turish qobiliyati miyaning peshona qobig‘idagi kulrang modda hajmi bilan bevosita bog‘liqdir. Inson diqqati xuddi mushak kabi ishlaydi: doimiy ravishda bir ishdan boshqasiga o‘tish boshqaruv tizimini susaytiradi, chuqur diqqatni jamlash mashqlari esa uni yanada mustahkamlaydi.

Hozirgi kunda kuzatilayotgan diqqat tanqisligi tibbiy kasallik emas, balki miyaning tezkor rohatlanish manbalariga bo‘lgan kuchli intilishi natijasidir. Neyrobiolog Maykl Esterman ta’kidlashicha, ijtimoiy tarmoqlar va turli bildirishnomalar miya uchun murakkab vazifalarga qaraganda jozibadorroq maqsad hisoblanadi.

Odamlar ko‘pincha tashqi signallarsiz ham o‘zlarini chalg‘itishga odatlanib qolishgan. Biroq, zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘tkazilgan tahlillar miyaning asosiy diqqat jamlash qobiliyati saqlanib qolganini tasdiqlaydi.

Bu qobiliyat yo‘qolmagan, balki uni qayta tiklash va rivojlantirish mumkin bo‘lgan muhim manbadir. Shunday qilib, insoniyat o‘z diqqatini boshqarishni qayta o‘rganishi talab etiladi.