Yaponiya olimlari koinotdagi sayyoralar iqlimini o‘rganishda yangi kashfiyot qildi

Yaponiyalik sayyorashunos va falakiyotshunos olimlar guruhi uzoq koinotdagi sayyoralar atmosferasida kechadigan iqlim jarayonlarini mutlaqo yangicha talqin qiluvchi ilmiy modelni e’lon qildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Shu paytga qadar azot kabi sust gazlar sayyora iqlimiga sezilarli ta’sir ko’rsatmaydigan oddiy muhit deb hisoblanib kelingan edi. Biroq yangi tadqiqotlar ushbu gazlarning issiqlikni saqlab qolishda va iqlim shakllanishida faol ishtirok etishini amalda isbotlab berdi.

Bu kashfiyot koinot sirlarini o’rganishda yangi sahifa ochishi kutilmoqda. Olimlar olib borgan izlanishlar natijasida azotning iqlimga ta’sir ko’rsatishining ikki asosiy usuli aniqlandi.

Bularni shartli ravishda suyultirish va yuklama ta’siri deb atash mumkin. Birinchi holatda azot atmosferaning qatlamli tuzilishini o’zgartirish orqali suv bug’larining issiqlikni koinotga chiqarib yuborish jarayoniga to’sqinlik qiladi.

Ikkinchi holatda esa ushbu gaz suv bug’larining infraqizil nurlanishni o’zida ushlab qolish qobiliyatini yanada oshiradi. Natijada sayyorada issiqxona samarasi ancha tezlashadi va harorat ko’tarila boshlaydi.

Tadqiqotning eng qiziqarli jihati shundaki, atmosferadagi karbonat angidrid miqdori ushbu jarayonlarning qaysi biri ustunlik qilishini belgilab beradi. Agar havoda karbonat angidrid miqdori kam bo’lsa, azot ma’lum bir bosqichdan so’ng sayyoraning sovushiga xizmat qilishi mumkin.

Ammo karbonat angidrid ko’p bo’lgan muhitda azot isish jarayonini to’xtovsiz ravishda kuchaytirib boradi. Bu esa sayyora iqlimining o’zgaruvchan ekanligini va turli gazlarning o’zaro bog’liqligini ko’rsatadi.

Ushbu ilmiy yangilik James Webb kabi zamonaviy kosmik teleskoplar yordamida olinayotgan ma’lumotlarni tahlil qilishda juda muhim o’rin tutadi. Endilikda astronomlar begona sayyoralarning hayot uchun yaroqliligini baholashda nafaqat kislorod yoki suv, balki azotning bosimini ham alohida hisobga olishlari shart.

Aks holda, olis sayyoralarning iqlimi haqida chiqarilgan xulosalar haqiqatdan yiroq bo’lib chiqishi va olimlarni yanglishtirishi mumkin. Mazkur tadqiqot koinotdagi murakkab iqlimiy muvozanatni tushunishda katta qadam bo’ldi.