Olimlar insoniyat kelajagi uchun yangi rivojlanish modelini ishlab chiqdi
Insoniyat kelajagi faqatgina texnologik yuksalish yoki mutlaq tanazzuldan iborat emas. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Olimlar tomonidan ishlab chiqilgan yangi gibrid model texnologik sivilizatsiyalarning rivojlanish yo‘li biz o‘ylagandan ko‘ra murakkabroq ekanini ko‘rsatdi. Tadqiqotga ko‘ra, jamiyatlar takroriy inqirozlar, pasayish va qayta tiklanish bosqichlarini bosib o‘tishi mumkin.
Bu esa sun’iy intellekt yoki global halokat yagona yakuniy nuqta emasligidan dalolat beradi. Mazkur ilmiy xulosalar zamonaviy ilm-fan olamida katta qiziqish uyg‘otmoqda.
Tadqiqotchilar ming yillik davrni qamrab oluvchi o‘n xil rivojlanish ssenariysini modellashtirishdi. Bunda nafaqat tashqi tahdidlar, balki ichki omillar, ya’ni tabiiy boyliklarni sarflash darajasi, boshqaruv sifati va inqirozdan keyin o‘zini tiklash qobiliyati asosiy mezon qilib olindi.
Mazkur model aniq hisob-kitoblar va tasodifiy o‘zgarishlarni birlashtirgan holda, sivilizatsiyaning uzoq muddatli yashovchanligini tahlil qiladi. Bu esa insoniyatning kelajakdagi imkoniyatlarini kengroq baholashga xizmat qiladi.
Tadqiqotning eng muhim ko‘rsatkichi faollik ulushi deb nomlandi. Bu ko‘rsatkich sivilizatsiyaning yuqori texnologik darajani saqlab qolish vaqtini anglatadi.
Turli taxminlarda bu raqam sezilarli darajada o‘zgargan. Ya’ni, ayrim jamiyatlar deyarli uzluksiz rivojlansa, boshqalari tez-tez texnologik imkoniyatlarini yo‘qotib, so‘ngra ularni noldan tiklashga majbur bo‘lgan.
Bunday holatlar tarixda ham kuzatilgan bo‘lib, kelajakda ham takrorlanishi ehtimoldan xoli emas. Sivilizatsiyaning barqarorligiga eng kuchli ta’sir ko‘rsatuvchi omil bu tabiiy resurslarning tugash tezligidir.
Olimlar global xavf-xatarlarning oldini olishdan ko‘ra, resurslarni me’yorida iste’mol qilish jamiyatning omon qolishi uchun muhimroq ekanini aniqlashdi. Bu esa bugungi kunda global ekologik va energetik muammolar bilan kurashayotgan insoniyat uchun jiddiy ogohlantirishdir.
Tabiatni asrash va resurslardan oqilona foydalanish taraqqiyotning asosiy kafolati hisoblanadi. Ushbu model nafaqat Yer kelajagi, balki o‘zga sayyoralik sivilizatsiyalarni izlash loyihalari uchun ham yangi qarashlarni taqdim etadi.
Agar sivilizatsiyalar muntazam ravishda faol va nofaol holatlarga o‘tib tursa, koinotdan signallar kelmayotgani u yerda hayot yo‘qligini anglatmaydi. Shunchaki, o‘sha sivilizatsiya ayni damda navbatdagi tanazzul yoki tiklanish bosqichida bo‘lishi mumkin.
Koinotdagi jimjitlik siri mana shunday davriy o‘zgarishlar bilan izohlanishi mumkin. Mutaxassislarning ta’kidlashicha, texnologik jamiyatlarning taqdiri faqatgina kutilmagan falokatlarga bog‘liq emas.
Asosiy mas’uliyat resurslarni boshqarish va inqirozlardan to‘g‘ri xulosa chiqara olish qobiliyatida yotadi. Model insoniyatga aniq bir bashorat bermaydi, biroq barqaror kelajak qurish uchun qaysi yo‘nalishlarga e’tibor qaratish lozimligini ko‘rsatib beradi.
Bizning vazifamiz esa mavjud imkoniyatlardan oqilona foydalanib, kelajak avlodlar uchun xavfsiz dunyo qoldirishdir. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, texnologik taraqqiyot cho‘qqisiga chiqish bu yakuniy g‘alaba emas.
Haqiqiy muvaffaqiyat o‘sha darajani saqlab qolish va muqarrar inqirozlardan keyin yana oyoqqa tura olish san’atidir. Insoniyat uchun ilg‘or texnologiyalar qanchalik muhim bo‘lsa, tabiat bilan uyg‘unlikda yashash ham shunchalik hayotiy zaruratdir.
Faqatgina muvozanatni saqlash orqali biz uzoq muddatli taraqqiyotga erishishimiz mumkin.
