Olimlar suvni zaharli urandan tozalashning yangi usulini kashf etdi
Germaniyaning Drezden-Rossendorf Gelmgols markazi, Granada universiteti va Wismut korxonasi olimlari suv tarkibidagi zaharli uranni barqaror kimyoviy birikmaga aylantirishning samarali usulini kashf etdilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Tadqiqotchilar maxsus mikroorganizmlardan foydalangan holda, suvni ushbu og‘ir metalldan 96 foizgacha tozalashga muvaffaq bo‘lishdi. Mazkur yangilik nafaqat atrof-muhitni muhofaza qilish, balki yadroviy chiqindilar bilan ifloslangan hududlarni qayta tiklashda ham muhim ahamiyat kasb etadi.
Tajribalar Germaniyaning Rudniy tog‘larida joylashgan, hozirda suv ostida qolgan Shlema-Alberoda uran konidan olingan namunalar ustida o‘tkazildi. Laboratoriya sharoitida, kislorod mavjud bo‘lmagan muhitda suv tarkibiga o‘simlik va hayvon yog‘larining parchalanish mahsuloti bo‘lgan glitserin moddasi qo‘shildi.
Ushbu modda suvda mavjud bo‘lgan mahalliy bakteriyalar uchun ozuqa manbai bo‘lib xizmat qildi va ularning faolligini oshirdi. Ilmiy kashfiyot va tajriba natijalari Tadqiqot boshlanganidan 130 kun o‘tgach, suvda erigan uran miqdori bir litrda 1 milligrammdan 0,04 milligrammgacha kamaydi.
Bakteriyalar radioaktiv metallni shunchaki yutibgina qolmay, balki uni o‘z hujayra devorlariga mustahkam o‘rnashgan barqaror shaklga keltirdi. Fransiyadagi ESRF sinxrotronida o‘tkazilgan yuqori aniqlikdagi tahlillar shuni ko‘rsatdiki, uran besh valentli holatga o‘tib, temir va kislorod bilan birgalikda mustahkam birikma hosil qilgan.
Ushbu kashfiyot ilm-fan olami uchun kutilmagan yangilik bo‘ldi, chunki ilgari besh valentli uran faqat o‘ta beqaror va qisqa muddatli oraliq bosqich deb hisoblanar edi. Yangi usulda hosil qilingan birikma esa kislorodsiz muhitda 130 kundan ortiq, atmosfera havosi bilan aloqada bo‘lganda esa to‘rt haftagacha o‘z barqarorligini saqlab qola oldi.
Bu esa uranning tabiatdagi aylanishi haqidagi klassik nazariyalarni qayta ko‘rib chiqishga undamoqda. Geokimyoviy jarayonlarning ahamiyati Aniqlangan yangi birikma yuqori darajadagi termodinamik chidamlilikka ega.
Bu xususiyat atrof-muhitdagi kimyoviy sharoitlar o‘zgarganda ham radioaktiv elementning qayta erib ketishi va yer osti suvlariga tarqalishining oldini oladi. Shunday qilib, bakteriyalar tomonidan yaratilgan ushbu to‘siq tabiatni uzoq muddatli ifloslanishdan himoya qiluvchi ishonchli vosita vazifasini o‘taydi.
Nature Communications jurnalida chop etilgan ushbu tadqiqot natijalari sanoat oqava suvlarini tozalashning arzon va samarali usullarini yaratishga xizmat qiladi. Glitserin yordamida bakteriyalarni faollashtirish orqali radionuklidlarni bevosita suv qatlamlarining o‘zida to‘xtatib qolish va zararsizlantirish imkoniyati tug‘ilmoqda.
Mazkur texnologiya kelajakda konchilik sanoati rivojlangan hududlarda ekologik barqarorlikni ta’minlashda keng qo‘llanilishi kutilmoqda.
