Startaplardagi firibgarlik holatlariga asosiy sabablar ma'lum qilindi

Buyuk Britaniyaning Imperial kolleji va Fransiyaning Emlyon biznes maktabi tadqiqotchilari tomonidan eʼlon qilingan yangi hisobotda venchur sarmoyalari hisobiga moliyalashtiriladigan startaplarda firibgarlik holatlari nima sababdan koʻp uchrashi tahlil qilindi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Mazkur ilmiy ish texnologiya sohasidagi xatarli yoʻnalishlar va investorlarning bu boradagi masʼuliyatini ochib bergani bilan muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalariga koʻra, sarmoyadorlar tomonidan qoʻyiladigan haddan tashqari yuqori talablar va bozorning haddan tashqari qizib ketishi tadbirkorlarni qingʻir yoʻllarga kirib ketishiga asosiy sabab boʻlmoqda.

Venchur sarmoyasi va firibgarlik xavfi TechCrunch nashrining xabar berishicha, mutaxassislar 2000-yildan 2023-yilgacha boʻlgan davr oraligʻida AQSh Qimmatli qogʻozlar va birjalar komissiyasi hamda Adliya vazirligi tomonidan taʼqib qilingan texnologik loyiha asoschilari va kompaniyalar maʼlumotlar bazasini oʻrganib chiqishdi. Soʻnggi yillarda keng jamoatchilikka maʼlum boʻlgan Frank kompaniyasi rahbari Charli Javis va Terraform Labs asoschisi Do Kvon kabi shaxslarning xatti-harakatlari aynan shu turdagi jinoyatlar sirasiga kiradi.

Toronto universitetining iyun oyida eʼlon qilingan yana bir izlanishida AQShdagi venchur fondlari tomonidan moliyalashtirilgan startaplarga qarshi ochilgan 654 ta firibgarlik ishi tahlil qilindi. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, garchi umumiy miqyosda firibgarlik kam uchraydigan hodisa boʻlsa-da, tashqi sarmoya jalb qilgan kompaniyalar oʻz mablagʻi hisobiga ishlayotgan korxonalarga qaraganda bunday ayblovlarga koʻproq duch keladi.

Notoʻgʻri kutilmalar va sunʼiy intellekt omili Tadqiqot mualliflaridan biri Tim Vaysning taʼkidlashicha, bozor qizib ketgan va nazorat sustlashgan davrlarda ish boshlagan startaplarning kelgusida firibgarlik yoʻliga kirib ketish ehtimoli 19 foizga yuqori boʻladi. Uning fikricha, muammo faqatgina asoschilarning shaxsiy xislatlarida emas, balki ular oldiga bajarib boʻlmaydigan darajadagi oʻsish koʻrsatkichlarini talab qilib qoʻyuvchi investorlarda hamdir.

Hozirgi kunda jadal rivojlanib borayotgan sunʼiy intellekt yoʻnalishidagi startaplar muhiti ham aynan asoschilarni qonunbuzarlikka undaydigan sharoitlarni yaratmoqda. Investorlarning balandparvoz talablari va kompaniyaning real imkoniyatlari oʻrtasidagi farq kattalashgani sari, muammolar yanada keskinlashib boraveradi.

Aldovning uch bosqichi Tadqiqotda tadbirkorlar duch keladigan bosim sababli yolgʻonchilikning uchta asosiy bosqichiga oʻtib ketishi tushuntirilgan. Bular sirtqi, mustahkamlangan va chuqur aldov shakllaridir.

Sirtqi aldovda asoschilar kompaniyaning haqiqiy holatini yashirib, uni tashqi tomondan juda muvaffaqiyatli qilib koʻrsatishga urinishadi. Mustahkamlangan aldov bosqichida esa yolgʻonlarni isbotlash uchun soxta dalillar, shartnomalar va hisob-fakturalar tayyorlanadi.

Eng ogʻir bosqich hisoblangan chuqur aldovda esa moliyaviy koʻrsatkichlar butunlay soxtalashtiriladi va venchur fondlari ataylab chalgʻitiladi. Mutaxassislar ushbu holatlarning oldini olish uchun startap ekotizimida shaffoflikni oshirish va sarmoyadorlar tomonidan oʻtkaziladigan tekshiruvlarni yanada kuchaytirish zarurligini taʼkidlamoqda.