NASA yangi X-59 samolyotining dastlabki sinovlarini muvaffaqiyatli yakunladi
NASA tashkilotining X-59 rusumli eksperimental tovushdan tez uchuvchi samolyoti o‘zining sinov dasturi doirasida 25 ta muvaffaqiyatli parvozni amalga oshirdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ushbu sinovlar davomida havo kemasining barqarorligi, boshqaruv tizimi va konstruksiya mustahkamligiga oid asosiy ilmiy hisob-kitoblar to‘liq tasdiqlandi. Hozirgi kunda Quesst deb nomlangan keng ko‘lamli loyiha eng muhim bosqichga qadam qo‘ymoqda.
Mutaxassislar endilikda samolyot an’anaviy kuchli tovush zarbasini sezilarli darajada past va tinchroq ovozga almashtira olishini amalda tekshirib ko‘rishadi. Loyiha oldiga yangi tezlik rekordini o‘rnatish emas, balki quruqlik uzra tovushdan tez parvozlarni amalga oshirish imkoniyatini yaratish vazifasi qo‘yilgan.
Samolyotning uzun va ingichka burun qismi hamda o‘ziga xos aerodinamik shakli tufayli zarba to‘lqinlari odatdagi tezyurar samolyotlardagidan farqli ravishda taqsimlanadi. Natijada yer sirtidagi kuzatuvchilar uchun quloqni qomatga keltiruvchi portlash o‘rniga faqatgina bo‘g‘iq va past tovush eshitilishi ta’minlanadi.
O‘tkazilgan parvozlar olingan real ma’lumotlarni samolyot qurilishidan oldin tayyorlangan raqamli modellar bilan taqqoslash imkonini berdi. Texnik ko‘rsatkichlar va aerodinamik xususiyatlar Sinovlarning birida X-59 taxminan 14,9 kilometr balandlikda soatiga 1470 kilometr tezlikka erishdi.
Dastur doirasida havo kemasi bundan oldinroq 16,8 kilometr balandlikda soatiga 1715 kilometr bo‘lgan maqsadli tezlik ko‘rsatkichlariga ham chiqqan edi, biroq o‘sha parvozlar asosan aerodinamik xususiyatlarni sinashga qaratilgandi. NASA ma’lumotlariga ko‘ra, masofadan uzatilgan ko‘rsatkichlar muhandislarning dastlabki prognozlarini amalda to‘liq tasdiqladi.
Boshqaruv tizimi yuqori yuklamalar sharoitida ham barqaror ishlamoqda, aerodinamik kuchlar esa belgilangan me’yorlar doirasida saqlanib, tebranish yoki konstruktiv beqarorlik alomatlari aniqlanmadi. Shuningdek, fyuzelyaj ustida joylashgan havo kirish qismi ham muvaffaqiyatli sinovdan o‘tdi.
Ushbu qurilma yagona dvigatelga turli parvoz rejimlarida hamda manevrlar vaqtida barqaror havo oqimini yetkazib berishni kafolatlaydi. Bu esa samolyotning texnik jihatdan mukammal ekanligini yana bir bor isbotlaydi.
Kelgusi bosqich va istiqbollar Dasturning keyingi bosqichi to‘laqonli akustik tekshiruvdan iborat bo‘ladi. Yer yuzida maxsus datchiklar tarmog‘i o‘rnatiladi, osmonda esa sezgir mikrofonlar zarba to‘lqinlari parametrlarini o‘lchab boradi.
Bu orqali X-59 rostdan ham odatiy guvillash o‘rniga tinch ovoz hosil qilayotgani ilmiy jihatdan tasdiqlanadi. Agar sinovlar ijobiy natija bersa, NASA AQShning bir nechta aholi punktlari uzra parvozlar uyushtirib, mahalliy aholining shovqin darajasiga munosabatini o‘rganadi.
To‘plangan ma’lumotlar aviatsiya sohasini tartibga soluvchi tashkilotlarga taqdim etiladi. Bu esa quruqlik ustidan fuqarolik maqsadidagi tovushdan tez parvoz qilishga qo‘yilgan taqiqni qayta ko‘rib chiqish uchun asos bo‘lishi mumkin.
Mazkur loyiha kelajakda yo‘lovchi tashish aviatsiyasida yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
