Yadroviy shartnoma tugaydi: dunyo xavf ostida

Yer yuzida "sovuq urush" tugaganidan keyin eng keskin yadroviy qarama-qarshilik davri boshlanmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

2026 yilning 5 fevral kuni AQSH va Rossiya o‘rtasidagi Strategik hujum qurollarini cheklash va qisqartirish to‘g‘risidagi shartnoma (SNV-3) muddati nihoyasiga yetadi. Bu hujjat ikki yirik davlatning yadroviy arsenalini nazorat ostida saqlab turgan so‘nggi huquqiy vosita edi.

Mazkur shartnomaga ko‘ra, har ikki tomon yadro kallaklari sonini 1500 donadan oshirmaslik, ballistik raketalar va suvosti flotini qisqartirish majburiyatini olgan edi. Eng muhimi, bu kelishuv doirasida muntazam inspeksiya va ma’lumot almashinuvi amalga oshirilib, yadroviy ziddiyatlarning oldini olishga xizmat qilgan.

Ammo bugungi kunda Vashington ham, Moskva ham mazkur shartnomani avvalgi shartlarda davom ettirishga shoshilmayapti. AQSH yangi kelishuvga Xitoyni ham jalb etishni talab qilmoqda, chunki Pekin o‘z yadroviy salohiyatini tezlik bilan oshirmoqda.

Rossiya esa yangi shartlar nafaqat AQSH, balki NATO tarkibidagi Buyuk Britaniya va Fransiyani ham qamrab olishini istamoqda. Ekspertlar ogohlantirishicha, agar yangi kelishuv imzolanmasa, dunyo chegarasiz yadroviy qurollanish poygasiga duch kelishi va atom urushi xavfi ortishi mumkin.

SIPRI institutining hisobotiga ko‘ra, dunyodagi yadroviy zaxiraning 90 foizi Rossiya va AQSH qo‘lida to‘plangan. Xitoy esa 600 ta yadroviy kallak bilan ularga yetib olishga intilyapti.

ICAN tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo davlatlari har soniyada deyarli 2900 dollarni ommaviy qirg‘in qurollariga sarflamoqda. Hozirda 9 ta davlat yadroviy salohiyatga ega.

Ukrainadagi urush kontekstida taktik yadro qurolini qo‘llash ehtimoli va NATOning bunga javoban arsenalini tayyor holatga keltirishi vaziyatni yanada murakkablashtirmoqda. Buyuk davlatlar bu keskinlikni yumshata oladimi yoki qurollanish poygasi to‘xtatib bo‘lmas jarayonga aylanadimi?

Bu savol hanuz ochiq qolmoqda.