Olimlar inson umrining eng yuqori chegarasini aniqladi
Insoniyat uzoq umr ko‘rish sirlarini izlayotgan bo‘lsa-da, olimlar inson umrining chegarasi borligini va bu chegara biz o‘ylagandan ancha qisqa ekanini isbotlamoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Skolkovo fan va texnologiyalar instituti tadqiqotchilari tomonidan o‘tkazilgan yangi izlanishlar shuni ko‘rsatdiki, hatto qarishning barcha asosiy sabablari bartaraf etilgan taqdirda ham, inson ming yillar davomida yashay olmaydi. Buning asosiy sababi inson tanasidagi hujayralarning, ayniqsa, bosh miya va yurak to‘qimalarining deyarli yangilanmasligidir.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, insonning nazariy jihatdan eng yuqori umr ko‘rish chegarasi taxminan 470 yilni tashkil etadi, o‘rtacha umr davomiyligi esa 156 yildan oshmasligi mumkin. Hujayralardagi o‘zgarishlar va genetik to‘siqlar Olimlar inson umrining maksimal davomiyligini aniqlash maqsadida somatik mutatsiyalar deb ataluvchi jarayonni batafsil o‘rganib chiqdilar.
Somatik mutatsiyalar — bu inson tug‘ilganidan boshlab uning butun hayoti davomida hujayralardagi DNK nusxalanishi jarayonida to‘planib boradigan xatoliklardir. Tadqiqotchilar Shveysariyaning 30 yoshli sog‘lom aholisi o‘rtasidagi o‘lim ko‘rsatkichlarini asos qilib olib, maxsus matematik model yaratdilar.
Agar inson organizmida qarish bilan bog‘liq biologik omillar umuman mavjud bo‘lmaganida, nazariy jihatdan odamlar o‘rtacha 1 759 yil yashashi, ayrimlar esa hattoki 29 ming yillik chegarani zabt etishi mumkin edi. Biroq hayotiy voqelik va somatik mutatsiyalarning to‘planishi bu raqamlarni keskin kamaytiradi.
Mutatsiyalar eng avvalo hayotiy muhim a’zolarga, ya’ni bosh miya neyronlari va yurak mushagi hujayralariga o‘nglab bo‘lmas darajada zarar yetkazadi. Ushbu a’zolarning hujayralari qayta tiklanish xususiyatiga ega emasligi sababli, vaqt o‘tishi bilan ulardagi nuqsonlar yig‘ilib, organizm faoliyatining to‘xtashiga olib keladi.
Kelajakdagi umr davomiyligi prognozlari Tadqiqot mualliflarining xulosasiga ko‘ra, amaliyotda odamlar hatto 400 yillik marraga ham yaqinlasha olmaydi. Qarish jarayoni faqatgina genetik mutatsiyalar bilan bog‘liq emas.
Bu murakkab biologik hodisa bo‘lib, unga oqsillar muvozanatining buzilishi, hujayralarni energiya bilan ta’minlovchi mitoxondriyalar faoliyatidagi nosozliklar va epigenetik o‘zgarishlar kabi ko‘plab omillar ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu omillarning barchasi birgalikda inson tanasining eskirishini tezlashtiradi.
Olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, agar kelajakda tibbiyot va texnologiyalar yordamida qarishning asosiy sabablarini bartaraf etishning imkoni topilsa, insonning real o‘rtacha umri 146 yildan 194 yilgacha bo‘lgan oraliqda bo‘lishi mumkin. Umrni ushbu ko‘rsatkichdan ham ko‘proqqa uzaytirish uchun shunchaki kasalliklarni davolash kifoya qilmaydi.
Buning uchun fan asab to‘qimalarini va bosh miya hujayralarini sun’iy ravishda yangilash yoki ularni butunlay tiklash texnologiyalarini yaratishi lozim bo‘ladi. Hozircha esa inson organizmining biologik imkoniyatlari ma’lum bir chegara bilan cheklangan bo‘lib qolmoqda.
