Boliviyada so'nggi yuz yil ichidagi eng noyob yirtqich topildi
Jahon zoologiya fani va tabiatshunoslik tarixida so‘nggi bir asrdan ortiq davr ichidagi eng shov-shuvli ilmiy kashfiyot qayd etildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Boliviyaning And tog‘lari va Amazonka havzasi tutashgan tumanli o‘rmonlarida mushuksimonlar oilasiga mansub, fanga shu paytgacha noma’lum bo‘lgan mutlaqo yangi yirtqich tur rasman tavsiflandi va unga Leopardus tilcayo nomi berildi. Nufuzli Current Biology jurnalida chop etilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, bunday sutemizuvchi yirtqich turning to‘liq ilmiy tavsiflanishi oxirgi yuz yil ichida ilk bor yuz bermoqda.
Mazkur noyob jonivor oddiy uy mushuklaridan ham kichik bo‘lib, uning tana uzunligi atigi 46 santimetrni, vazni esa bor-yo‘g‘i 1,4 kilogrammni tashkil etadi. Olimlar tomonidan o‘tkazilgan keng qamrovli genetik tahlillar hayratlanarli haqiqatni oshkor qildi.
Ushbu mitti jonivorning evolyutsion tarmog‘i bundan naqd 1,4 million yil avval o‘zining eng yaqin qarindoshlaridan butunlay ajralib chiqqan. Mutaxassislar o‘tkazgan chuqur DNK ekspertizasi ushbu populyatsiya Janubiy Amerikadagi boshqa yovvoyi mushuklardan million yildan ko‘proq vaqt muqaddam alohida tur sifatida shakllanganini tasdiqladi.
Yangi tur o‘zining tashqi ko‘rinishi bilan ham ajralib turadi: uning yung qoplamasi och jigarrang tusda bo‘lib, butun tanasida notekis shakldagi qora dog‘lar mavjud. Tilkayo turining o‘ziga xos xususiyatlari Kashf etilgan yangi turning hayot tarzi va jismoniy holati o‘rganilganda, uning yashirin yashash tarziga moslashgani ma’lum bo‘ldi.
Kuzatuv kameralari va maxsus moslamalar yordamida olingan ma’lumotlarga ko‘ra, Tilkayo asosan tunda faollashadi va mayda kemiruvchilar bilan oziqlanadi. Uning quloqlari dumaloq shaklda bo‘lib, tana tuzilishi nihoyatda nozik va ixchamdir.
Bu xususiyatlar unga zich o‘rmonlar va baland tog‘li hududlarda oson harakatlanish imkonini beradi. Mazkur kashfiyotning yuzaga kelishi ham qiziqarli voqealarga boy bo‘ldi.
Bundan bir necha yil avval mahalliy aholi vakili o‘rmon yo‘li chetidan mitti mushukchani topib olib, uni oddiy uy mushugi deb o‘ylagan holda uyida parvarishlagan. Biroq jonivor ulg‘aygani sayin uning yovvoyi fe’l-atvori va tashqi ko‘rinishidagi farqlar yaqqol ko‘rina boshlagan.
Shundan so‘ng u hayvonlarni muhofaza qilish markaziga topshirilgan va mutaxassislarning e’tiborini tortgan. Ilmiy tadqiqotlar va xulosa National Geographic tadqiqotchisi Paola Nogales-Askarrunz jonivorning tanasidagi yirik dog‘lar boshqa ma’lum turlarga umuman mos kelmasligini payqab, keng ko‘lamli ilmiy izlanishlarni boshlab yubordi.
Garchi bu jonivor fan uchun yangilik bo‘lsa-da, mahalliy aholi uni qadimdan bilgan va o‘z tillarida Tilkayo deb atab kelgan. Olimlar turning ilmiy nomini belgilashda ushbu an’anani saqlab qolishga qaror qildilar.
Yangi turning kashf etilishi jahon ekologiyasi va biologik xilma-xillikni saqlash masalasida ulkan ahamiyatga ega. Bu voqea hatto yigirma birinchi asrda ham tabiatning o‘rganilmagan qismlari va sirli go‘shalari mavjudligini yana bir bor isbotladi.
Hozirda olimlar ushbu noyob tur yashaydigan hududlarni muhofaza qilish va uning populyatsiyasini saqlab qolish choralarini ko‘rmoqdalar.
