Olimlar inson miya to'qimasini sichqonlar organizmida o'stirishga erishdi
Stenford universiteti olimlari inson miya to‘qimasini jonli organizm ichida o‘stirish bo‘yicha noyob tajriba o‘tkazdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Tadqiqotchilar laboratoriya sharoitida inson ildiz hujayralaridan yetishtirilgan miya bo‘laklarini sichqonlar miyasiga muvaffaqiyatli ko‘chirib o‘tkazishdi. Nature jurnalida e’lon qilingan ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu to‘qimalar hayvon organizmida nafaqat yashab qolgan, balki uning asab tizimi bilan to‘liq bog‘lanib, faol rivojlangan.
Bu usul kelajakda inson miyasi bilan bog‘liq murakkab kasalliklarni o‘rganishda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda. Tajriba jarayonida olimlar genetik jihatdan o‘zgartirilgan, ya’ni miya po‘stlog‘i tabiiy ravishda rivojlanmaydigan sichqonlardan foydalanishdi.
Ularning miyasidagi bo‘shliqqa inson hujayralaridan tashkil topgan kichik tuzilmalar joylashtirildi. Oradan bir necha oy o‘tgach, inson to‘qimalari hajmi besh baravargacha kengayib, sichqon miyasining bo‘sh qolgan qismini deyarli to‘liq egalladi.
Eng muhimi, inson neyronlari hayvonning asab tolalari bilan aloqa o‘rnatib, orqa miyagacha bo‘lgan masofada o‘zaro bog‘liqlik hosil qildi. Tibbiyotdagi yangi imkoniyatlar Ushbu tadqiqot inson miyasining rivojlanish jarayonlarini tirik organizm ichida kuzatish imkonini beradi.
Ilgari olimlar faqat laboratoriya idishlarida o‘stirilgan to‘qimalar bilan cheklanishar edi, biroq ular qon aylanish tizimi va asab impulslarisiz uzoq rivojlana olmasdi. Endilikda autizm, shizofreniya, epilepsiya va miya falaji kabi og‘ir xastaliklarning kelib chiqish sabablarini chuqurroq tahlil qilish mumkin bo‘ladi.
Shuningdek, yangi dori vositalarini bevosita inson hujayralarida, ammo xavfsiz muhitda sinab ko‘rish imkoniyati tug‘iladi. Axloqiy masalalar va xulosalar Bunday tajribalar ilmiy jamoatchilik orasida turli axloqiy savollarni ham keltirib chiqardi.
Asosiy xavotirlar inson miya to‘qimasi hayvonning ongi yoki xatti-harakatlariga ta’sir qilishi mumkinligi bilan bog‘liq edi. Biroq mutaxassislar tajribadagi sichqonlarda hech qanday g‘ayritabiiy o‘zgarishlar kuzatilmaganini bildirishdi.
Hayvonlar o‘z turlariga xos bo‘lgan odatiy instinktlar va harakatlarni saqlab qolgan, ularda insoniy fikrlash yoki yuqori kognitiv qobiliyatlar belgilari aniqlanmagan. Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, Stenford olimlarining ushbu yutug‘i neyrobiologiya sohasida ulkan qadamdir.
Inson miyasini tirik organizmning qon tomirlari va asab tizimi bilan o‘zaro ta’sirda o‘rganish, ko‘plab nevrologik muammolarga yechim topishda asosiy kalit bo‘lishi mumkin. Hozirda olimlar ushbu modelni yanada takomillashtirish va xavfsizlik choralarini kuchaytirish ustida ish olib bormoqda.
