O‘zbekistonda tug‘ilish ko‘rsatkichlari ketma-ket o‘nta chorakdan buyon kamaymoqda
O‘zbekistonda tug‘ilish ko‘rsatkichlari so‘nggi vaqtlarda sezilarli darajada pasayish tendensiyasini namoyon etmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Joriy yilning birinchi choragi yakunlariga ko‘ra, mamlakatimizda 191,1 ming nafar chaqaloq dunyoga kelgan bo‘lib, bu o‘tgan yilning mos davriga nisbatan 3,5 foizga kamdir. E’tiborlisi shundaki, tug‘ilish sonining kamayishi bilan bog‘liq ushbu holat ketma-ket o‘nta chorakdan buyon davom etmoqda.
Bunday raqamlar jamoatchilik orasida turli xavotirlarga sabab bo‘lishi mumkin bo‘lsa-da, mutaxassislar vaziyatni chuqur tahlil qilib, uni inqiroz sifatida baholashga shoshilmaslik kerakligini ta’kidlamoqda. Soha ekspertlarining fikricha, mazkur jarayonning asosiy sababi demografik to‘lqinlar bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, bu mutlaqo tabiiy va vaqtinchalik hodisa hisoblanadi.
Bugungi kundagi pasayishning bosh omili sifatida turmush qurish yoshiga yetgan yoshlar sonining kamligi ko‘rsatilmoqda. Masalan, erkaklarning o‘rtacha nikoh qurish yoshi 27 yoshni tashkil etadi.
Demak, hozirgi kunda oila qurayotganlar asosan 1990-yillarning oxirida tug‘ilgan avlod vakillaridir. Aynan o‘sha davrda mamlakatimizda tug‘ilish ko‘rsatkichlari sezilarli darajada pasaygan edi.
Shu bois, hozirgi past ko‘rsatkichlar ana shu demografik bo‘shliqning o‘ziga xos aks-sadosi sifatida baholanmoqda. Shu bilan birga, aholi ko‘payishining muhim ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lgan fertillik darajasi barqarorligini saqlab qolmoqda.
Olingan ma’lumotlarga ko‘ra, bir ayol hisobiga to‘g‘ri keladigan farzandlar soni o‘rtacha 3,38 nafarni tashkil etmoqda. Bu raqam aholining tabiiy ko‘payishi uchun zarur bo‘lgan eng kam miqdor — 2,1 ko‘rsatkichidan ancha yuqori ekanini anglatadi.
Demak, mamlakatda umumiy demografik inqiroz haqida gapirishga hali erta va jiddiy asoslar mavjud emas. Nikoh yoshi borasida ham keskin o‘zgarishlar kuzatilmayotgani diqqatga sazovordir.
Erkaklar va ayollar o‘rtasida oila qurish yoshining jiddiy ravishda ortishi qayd etilmagan. Biroq birinchi chorakda rasmiy nikohlar sonining 3,5 foizga kamaygani kelgusi yillardagi statistikaga ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Mutaxassislarning taxminicha, 2027-yilda ham tug‘ilish ko‘rsatkichlarida biroz pasayish davom etishi ehtimoli bor, chunki bugungi nikohlar soni ertangi tug‘ilish dinamikasini belgilab beradi. Iqtisodchi mutaxassislarning fikriga ko‘ra, hozirgi vaziyat aholining farzand ko‘rishga bo‘lgan munosabati yoki qarashlari o‘zgarganini anglatmaydi.
Bu shunchaki reproduktiv yoshdagi aholi sonining kamayishi bilan bog‘liq bo‘lgan tabiiy demografik o‘tish jarayonidir. Xulosa qilib aytganda, tug‘ilishdagi pasayish ortida jiddiy ijtimoiy muammo emas, balki avlodlar almashinuvi bilan bog‘liq qonuniyatlar yotibdi.
Kelgusi yillarda demografik jarayonlar yana o‘zining ijobiy o‘sish sur’atlariga qaytishi kutilmoqda.
