Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 22 noyabr
+13°
to‘liq bulutli shamol 2 m/s, sharq
ENRU

«Manchester» universiteti olimlari toriy atomlari orasida kimyoviy bog‘lanishni ilk bor isbotladilar

Texnologiya
21
«Manchester» universiteti olimlari toriy atomlari orasida kimyoviy bog‘lanishni ilk bor isbotladilar
Manchester universiteti tadqiqotchilari kimyo fanida uzoq yillardan beri nazariy bo‘lib kelgan muhim hodisani amalda isbotlashga muvaffaq bo‘lishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Olimlar ilk bor og‘ir element hisoblangan toriy atomlari o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri kimyoviy bog‘lanish mavjudligini eksperimental tarzda tasdiqladilar. Bu kashfiyot elementlar davriy jadvalidagi eng murakkab va og‘ir metallarning xususiyatlarini tushunishda yangi davrni ochib beradi.

Kimyoviy bog‘lanish odatda atomlar o‘rtasida elektronlarning umumiy foydalanilishi natijasida yuzaga keladi. Biroq toriy kabi og‘ir elementlar uchun bu jarayonni isbotlash juda mushkul edi.

Sababi, bunday elementlarda elektronlarning o‘zini tutishi engil elementlardan tubdan farq qiladi va ularni to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuzatish deyarli imkonsiz hisoblanardi. Olimlar ushbu to‘siqni yengib o‘tish uchun kvant kristallografiyasining maxsus metodidan foydalanishgan.

Tadqiqot davomida Hirshfeld Atom Refinement deb nomlanuvchi usul qo‘llanilgan. Ushbu usul og‘ir element birikmalaridagi elektronlar taqsimotini aniq kuzatish imkonini berdi.

Tadqiqotchilar toriyning ikki xil klasterini o‘rganib chiqdilar: birinchi holatda uchta atom bitta elektronni, ikkinchi holatda esa ikkita elektronni o‘zaro bo‘lishgan holda ishlashini kuzatdilar. Ushbu metod tizimning murakkabligiga qaramay, kimyoviy bog‘lanish belgilarini qayd etishga muvaffaq bo‘ldi.

Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, umumiy elektronlar sonining o‘zgarishi bog‘lanish xususiyatlariga bevosita ta’sir qiladi. Eng muhimi, ushbu tajriba natijalari avvalroq amalga oshirilgan nazariy hisob-kitoblar bilan to‘liq mos keldi.

Bu esa toriy atomlari orasida kimyoviy bog‘lanish mavjudligiga oid ilk to‘g‘ridan-to‘g‘ri dalil bo‘lib xizmat qilmoqda. Ushbu ishning yana bir muhim jihati qo‘llanilgan metodning qulayligidadir.

Ushbu usul standart rentgen nurlanishi ma’lumotlarini kvant-mexanik hisob-kitoblar bilan birlashtiradi. Bu esa uni an’anaviy elektron zichligini tahlil qilish usullaridan ko‘ra ancha oson va arzonroq qiladi.

Avvalgi metodlar uchun o‘ta yuqori sifatli kristallar va murakkab laboratoriya sharoitlari talab etilardi. Tadqiqot mualliflarining fikricha, yangi yondashuv nafaqat toriy birikmalarini, balki elektronlar harakatini kuzatish qiyin bo‘lgan boshqa murakkab materiallarni o‘rganishda ham qo‘l keladi.

Bu kashfiyot kelajakda yadro energetikasi, yangi turdagi materiallar yaratish va radioaktiv elementlar bilan xavfsiz ishlash texnologiyalarini rivojlantirishda muhim poydevor bo‘lishi kutilmoqda. O‘zbekistonlik mutaxassislar uchun ham ushbu metodikaning o‘rganilishi materialshunoslik va fundamental kimyo sohasidagi tadqiqotlarni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin.

Og‘ir metallar kimyosining sirlari ochilishi nafaqat nazariy ilm-fan, balki amaliy sanoat uchun ham katta istiqbollar va’da qilmoqda.
Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026