NASA koinot observatoriyasini saqlab qolish uchun maxsus missiya boshladi
AQSH Milliy aeronavtika va koinot boshqarmasi fazoni o‘rganishda muhim o‘rin tutuvchi Nil Gerels nomidagi Svift observatoriyasini Yer atmosferasida yonib ketishdan saqlab qolish uchun noyob amaliyotni yo‘lga qo‘ydi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Ushbu tadbir doirasida Pegas XL raketa-tashuvchisi o‘zining so‘nggi parvozini amalga oshirib, maxsus Link qurilmasini orbitaga olib chiqdi. Mazkur missiya nafaqat ilmiy ahamiyati, balki xususiy kompaniya tomonidan davlatga tegishli sun’iy yo‘ldoshni boshqa orbitaga ko‘chirish bo‘yicha tarixdagi ilk urinish ekani bilan ham diqqatga sazovordir.
Svift observatoriyasi 2004-yildan buyon koinotdagi gamma-portlashlar va yuqori energiyali hodisalarni tadqiq qilib kelmoqda. Biroq yigirma yildan ortiq davom etgan xizmat davomida quyosh faolligining ortishi va atmosfera qarshiligi natijasida teleskopning orbitasi sezilarli darajada pasayib ketdi.
Qurilmaning o‘z harakatlantiruvchi dvigatellari yo‘qligi sababli, u mustaqil ravishda balandlikni oshira olmaydi. Bu holat uning yaqin yillarda pastki qatlamlarga tushib, Yerga qulash xavfini tug‘dirgan edi.
Teleskopni qutqarish vazifasi Katalist Speys Texnolojis kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan Link apparati zimmasiga yuklangan. Rejaga muvofiq, yaqin haftalar ichida ushbu apparat teleskopga yaqinlashadi va uni batafsil ko‘zdan kechiradi.
Shundan so‘ng, uchta robotlashtirilgan mexanik qo‘llar yordamida Svift observatoriyasini mahkam ushlab oladi. Bu jarayon koinotdagi eng murakkab texnik operatsiyalardan biri bo‘lishi kutilmoqda.
Tutib olish jarayoni muvaffaqiyatli yakunlangach, Link apparatidagi ionli dvigatellar ishga tushadi. Ular ikkala qurilmani birgalikda sekin-asta 600 kilometr balandlikdagi xavfsiz orbitaga olib chiqadi.
Agar barcha rejalar ko‘ngildagidek kechsa, olimlar teleskop yordamida yana bir necha yil davomida koinot sirlarini o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Missiyaning moliyaviy va huquqiy jihatlari ham o‘ziga xosdir.
NASA ushbu loyiha uchun xususiy kompaniya bilan 30 million dollarlik shartnoma imzolagan. Bu xususiy sektorning koinotdagi infratuzilmani saqlab qolish va texnik xizmat ko‘rsatish bozoriga dadil kirib kelayotganidan dalolat beradi.
Avvallari bunday murakkab vazifalar faqat davlat agentliklarining bevosita ishtirokida amalga oshirilar edi. Ushbu uchirish Pegas XL raketasi uchun tarixiy yakun bo‘ldi.
36 yillik faoliyati davomida 45 ta missiyani bajargan ushbu raketa o‘zining noyob havodan start olish tizimi bilan mashhur edi. Bu gal ham maxsus samolyot raketani Marshall orollari uzra havoga olib chiqib, ma’lum balandlikda qo‘yib yubordi.
Shundan so‘ng raketaning o‘z dvigatellari ishga tushib, yukni belgilangan nuqtaga yetkazdi. Pegas XL aynan mana shu xususiyati, ya’ni yer usti maydonlaridan uchish imkoni bo‘lmagan joylardan ham orbitaga chiqa olishi sababli ushbu missiya uchun eng munosib vosita deb topildi.
