Singapur olimlari tirik suvaraklardan masofadan boshqariladigan robotlar yaratdi
Singapur olimlari robototexnika sohasida ulkan qadam tashlab, tirik suvaraklarni masofadan boshqariladigan kiber-organizmlarga aylantirishga muvaffaq bo‘lishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Nature Communications nashrida e’lon qilingan tadqiqot natijalariga ko‘ra, ushbu bio-gibrid tizimlar nafaqat quruqlikda, balki maxsus ishlab chiqilgan moslamalar yordamida suv ostida ham harakatlanish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Mazkur yangilik zamonaviy texnologiya va tabiat uyg‘unligining yorqin namunasi sifatida baholanmoqda.
Nanyang texnologiya universiteti professori Hirotaka Sato boshchiligidagi guruh ushbu loyiha uchun Madagaskar suvaraklarini tanlab oldi. Bu hasharotlar o‘zining chidamliligi, uzoq umr ko‘rishi va noqulay sharoitlarga yuqori darajada moslashuvchanligi bilan ajralib turadi.
Olimlarning asosiy maqsadi an’anaviy robotlar kira olmaydigan vayronalar va xavfli hududlarda qidiruv-qutqaruv ishlarini amalga oshiradigan boshqariluvchi platforma yaratishdan iboratdir. Loyiha doirasidagi eng katta texnik to‘siq suvaraklarning suv ostida uzoq vaqt qola olmasligi edi.
Muammoni hal qilish uchun muhandislar uch o‘lchamli printerda hasharotning nafas olish teshiklarini yopib turuvchi kichik modullarni ishlab chiqishdi. Ushbu tizim oddiy kislorod ballonlariga emas, balki maxsus kimyoviy reaksiyaga asoslangan.
Vodorod peroksid va marganets dioksidi aralashmasi parchalanib, hasharotning nafas olish tizimiga bevosita toza kislorod yetkazib beradi. Tadqiqotchilar dastlab boshqaruv qurilmalarini hasharotning ustiga xalta ko‘rinishida o‘rnatishga urinishgan edi.
Biroq, bu usul suvarakning harakatlanish tezligini pasaytirib yuborgani ma’lum bo‘ldi. Natijada barcha mikrosxemalar va quvvat manbalari bevosita hasharotning tanasiga moslab joylashtirildi.
Bu esa kiber-organizmlarga suv ostida ham quruqlikdagi kabi yuqori tezlikda harakatlanish imkonini berdi. O‘tkazilgan tajribalar shuni ko‘rsatdiki, o‘zgartirilgan suvaraklar suv ostida uch soatgacha faol bo‘lishlari mumkin.
Eng muhimi, tajribadan so‘ng hasharotlarning umumiy holatida hech qanday salbiy o‘zgarishlar kuzatilmagan. Bunday bio-gibrid tizimlar odatdagi robotlarga qaraganda bir qancha ustunliklarga ega.
Jumladan, ularni tayyorlash xarajatlari ancha past, energiya samaradorligi esa yuqori, chunki hasharot o‘z harakati uchun quvvatni oziq-ovqatdan oladi. Shuningdek, ular murakkab releflarda va tor joylarda bemalol harakatlana oladi.
Hozirda tadqiqotchilar ushbu kiber-suvaraklarni yanada takomillashtirish, ularga sezgir datchiklar va kameralar o‘rnatish ustida ish olib bormoqda. Kelajakda bunday tirik robotlar zilziladan keyingi vayronalar ostida qolgan odamlarni qidirishda yoki inson hayoti uchun xavfli bo‘lgan radiatsiyaviy hududlarni o‘rganishda asosiy yordamchiga aylanishi kutilmoqda.
Bu texnologiya favqulodda vaziyatlarda inson talofatlarini kamaytirishda muhim ahamiyat kasb etadi.
