Xitoy koinotni chiqindilardan tozalash uchun yangi tarmoq yaratmoqda
Xitoy koinotdagi xavfsizlikni taʼminlash va Yer atrofidagi orbitani turli chiqindilardan tozalash maqsadida dunyodagi ilk tijoriy sunʼiy yoʻldoshlar tarmogʻini yaratishga kirishdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Gande deb nomlangan ushbu yirik loyiha doirasida koinotdagi chiqindilarni kuzatishga ixtisoslashgan birinchi apparat Lijian-1 raketasi yordamida muvaffaqiyatli orbitaga chiqarildi. Mazkur tashabbus koinotdagi faol qurilmalarni toʻqnashuvlardan himoya qilish va orbital hududning tozaligini nazorat qilishda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
Pekin shahrida faoliyat yurituvchi ATmoto Technology xususiy aerokosmik kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan ushbu loyiha 2030-yilga qadar yakunlanishi rejalashtirilgan. Dastur doirasida orbitaga jami 120 ta sunʼiy yoʻldosh chiqarilishi koʻzda tutilgan.
Bu tarmoq past, oʻrta va yuqori masofadagi orbitalarni tunu kun kuzatib borish imkonini beradi. Tizimning asosiy vazifasi nafaqat chiqindilarni aniqlash, balki koinotdagi barcha harakatlanuvchi obʼyektlarning xavfsiz harakatlanishini taʼminlashdan iboratdir.
Zamonaviy texnologiyalar va sunʼiy intellekt Gande loyihasi uch bosqichda amalga oshiriladi. Hozirda boshlangan birinchi bosqich LX630 deb atalib, u 14 ta sunʼiy yoʻldoshni oʻz ichiga oladi.
Orbitaga muvaffaqiyatli yetkazilgan ilk apparat oʻziga xos texnologik yutuq hisoblanadi. U sunʼiy intellekt bilan jihozlangan bort kompyuteriga ega boʻlib, bu qurilmaga Yer bilan doimiy aloqa oʻrnatmasdan turib, nishonlarni mustaqil ravishda kuzatish va favqulodda vaziyatlarda tezkor qaror qabul qilish imkonini beradi.
Shuningdek, ushbu aqlli apparat oʻz orbitasini oʻzgartirish tizimi bilan taʼminlangan. Bu texnologiya sunʼiy yoʻldoshga koinotdagi boshqa obʼyektlarga yaqinlashish va murakkab manevrlarni bajarish imkoniyatini beradi.
Bunday funksiyalar koinotdagi nomaʼlum yoki xavfli jismlarni yaqindan oʻrganishda juda muhim hisoblanadi. Keyingi bosqichlarda tizimga yuqori aniqlikdagi kameralar va maxsus datchiklar bilan jihozlangan yana oʻnlab apparatlar qoʻshiladi.
Orbital chiqindilar va xavfsizlik masalalari Mutaxassislarning fikricha, koinotga uchirilayotgan raketalar va sunʼiy yoʻldoshlar soni ortib borayotgani sababli bunday monitoring tizimlariga ehtiyoj keskin kuchaygan. Hozirgi hisob-kitoblarga koʻra, orbitada oʻlchami bir santimetrdan katta boʻlgan bir milliondan ortiq chiqindi boʻlaklari mavjud.
Ushbu boʻlaklar soniyasiga qariyb sakkiz kilometr tezlikda harakatlanadi va har qanday faol apparat bilan toʻqnashganda uni butunlay ishdan chiqarishi yoki halokatga olib kelishi mumkin. Gande loyihasining toʻliq ishga tushirilishi Xitoyning koinotdagi harakatni nazorat qilish va orbital xavfsizlikni boshqarish imkoniyatlarini yangi bosqichga olib chiqadi.
Loyihaning yakuniy bosqichida obʼyektlarni tanish va ularning harakat yoʻnalishini tahlil qiluvchi aqlli apparatlar tarmogʻi toʻliq shakllantiriladi. Bu kabi xususiy tashabbuslar nafaqat ilmiy tadqiqotlar, balki xalqaro tijoriy kosmik parvozlar xavfsizligini taʼminlash uchun ham mustahkam poydevor boʻlib xizmat qiladi.
