Xitoy koinotni chiqindilardan tozalash uchun yangi tarmoq yaratmoqda
Xitoy koinotdagi xavfsizlikni ta’minlash va Yer atrofidagi orbitani turli chiqindilardan tozalash maqsadida dunyodagi ilk tijoriy sun’iy yo‘ldoshlar tarmog‘ini yaratishga kirishdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Gande deb nomlangan ushbu yirik loyiha doirasida koinotdagi chiqindilarni kuzatishga ixtisoslashgan birinchi apparat Lijian-1 raketasi yordamida muvaffaqiyatli orbitaga chiqarildi. Mazkur tashabbus koinotdagi faol qurilmalarni to‘qnashuvlardan himoya qilish va orbital hududning tozaligini nazorat qilishda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
Pekin shahrida faoliyat yurituvchi ATmoto Technology xususiy aerokosmik kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan ushbu loyiha 2030-yilga qadar yakunlanishi rejalashtirilgan. Dastur doirasida orbitaga jami 120 ta sun’iy yo‘ldosh chiqarilishi ko‘zda tutilgan.
Bu tarmoq past, o‘rta va yuqori masofadagi orbitalarni tunu kun kuzatib borish imkonini beradi. Tizimning asosiy vazifasi nafaqat chiqindilarni aniqlash, balki koinotdagi barcha harakatlanuvchi ob’yektlarning xavfsiz harakatlanishini ta’minlashdan iboratdir.
Zamonaviy texnologiyalar va sun’iy intellekt Gande loyihasi uch bosqichda amalga oshiriladi. Hozirda boshlangan birinchi bosqich LX630 deb atalib, u 14 ta sun’iy yo‘ldoshni o‘z ichiga oladi.
Orbitaga muvaffaqiyatli yetkazilgan ilk apparat o‘ziga xos texnologik yutuq hisoblanadi. U sun’iy intellekt bilan jihozlangan bort kompyuteriga ega bo‘lib, bu qurilmaga Yer bilan doimiy aloqa o‘rnatmasdan turib, nishonlarni mustaqil ravishda kuzatish va favqulodda vaziyatlarda tezkor qaror qabul qilish imkonini beradi.
Shuningdek, ushbu aqlli apparat o‘z orbitasini o‘zgartirish tizimi bilan ta’minlangan. Bu texnologiya sun’iy yo‘ldoshga koinotdagi boshqa ob’yektlarga yaqinlashish va murakkab manevrlarni bajarish imkoniyatini beradi.
Bunday funksiyalar koinotdagi noma’lum yoki xavfli jismlarni yaqindan o‘rganishda juda muhim hisoblanadi. Keyingi bosqichlarda tizimga yuqori aniqlikdagi kameralar va maxsus datchiklar bilan jihozlangan yana o‘nlab apparatlar qo‘shiladi.
Orbital chiqindilar va xavfsizlik masalalari Mutaxassislarning fikricha, koinotga uchirilayotgan raketalar va sun’iy yo‘ldoshlar soni ortib borayotgani sababli bunday monitoring tizimlariga ehtiyoj keskin kuchaygan. Hozirgi hisob-kitoblarga ko‘ra, orbitada o‘lchami bir santimetrdan katta bo‘lgan bir milliondan ortiq chiqindi bo‘laklari mavjud.
Ushbu bo‘laklar soniyasiga qariyb sakkiz kilometr tezlikda harakatlanadi va har qanday faol apparat bilan to‘qnashganda uni butunlay ishdan chiqarishi yoki halokatga olib kelishi mumkin. Gande loyihasining to‘liq ishga tushirilishi Xitoyning koinotdagi harakatni nazorat qilish va orbital xavfsizlikni boshqarish imkoniyatlarini yangi bosqichga olib chiqadi.
Loyihaning yakuniy bosqichida ob’yektlarni tanish va ularning harakat yo‘nalishini tahlil qiluvchi aqlli apparatlar tarmog‘i to‘liq shakllantiriladi. Bu kabi xususiy tashabbuslar nafaqat ilmiy tadqiqotlar, balki xalqaro tijoriy kosmik parvozlar xavfsizligini ta’minlash uchun ham mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
