Yaqin Sharqdagi yangi voqelik arab davlatlarini xavotirga soldi
Yaqin Sharqdagi geosiyosiy vaziyat yangi va murakkab bosqichga ko‘tarildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron o‘rtasida e’lon qilingan o‘t ochishni to‘xtatish rejimi Ko‘rfaz mamlakatlari uchun nafaqat nisbiy tinchlik, balki jiddiy xavotirlar davrini boshlab berdi. Mintaqadagi boy arab davlatlari hozirda yangi voqelikka moslashishga majbur bo‘lmoqda.
Yillar davomida Dubay, Doha va Ar-Riyod kabi yirik shaharlar o‘zlarini mintaqaviy mojarolardan xoli, xavfsiz hudud deb bilib kelishgan. Biroq Amerika va Eron o‘rtasidagi qarama-qarshilik bu ishonchni butunlay barbod qildi.
Mutaxassislarning fikricha, Vashington bilan tuzilgan avvalgi kelishuvlar endilikda arab dunyosi uchun yetarli darajada himoya vazifasini o‘tay olmaydi. Neft konlari, suvni chuchuklashtiruvchi inshootlar va xalqaro aeroportlarning zaifligi urush davrida yaqqol namoyon bo‘ldi.
Sulh bitimiga qaramay, arab monarxiyalarini bir xavotir ta’qib qilmoqda. Agar Amerika mintaqani tark etsa, ular harbiy salohiyatini sinovdan o‘tkazib olgan Tehron bilan yakkama-yakka qolishlari mumkin.
Bu holat Ko‘rfaz poytaxtlarida jiddiy sarosimani keltirib chiqarmoqda. Ayniqsa, global iqtisodiyotning muhim yo‘lagi hisoblangan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi taqdiri hamon noaniqligicha qolmoqda.
Eron tomonidan kemalar qatnoviga joriy etilgan yangi tartiblar mintaqa davlatlarining eksport daromadlarini Tehron nazoratiga o‘tkazib qo‘yish xavfini tug‘dirmoqda. Rasmiy sulh e’lon qilinganidan keyin ham Bahrayn va Quvayt osmonida dronlar hujumi davom etayotgani tinchlik naqadar mo‘rt ekanini ko‘rsatadi.
Arab yetakchilari urush jarayonida ular bilan yetarlicha maslahatlashilmaganidan norozi. Endilikda Saudiya Arabistoni va Birlashgan Arab Amirliklari nafaqat Eron bilan bo‘lgan munosabatlarini, balki o‘zaro ichki raqobatlarini ham qayta ko‘rib chiqishga majbur.
Bir narsa aniqki, Ko‘rfaz mintaqasi endi avvalgidek bo‘lmaydi. Singan ishonchni tiklash va yangi xavfsizlik tizimini shakllantirish uchun uzoq vaqt va katta sa’y-harakatlar talab etiladi.
Mintaqadagi davlatlar tashqi yordamsiz o‘z xavfsizligini ta’minlay oladimi yoki yo‘q, buni vaqt ko‘rsatadi. Hozircha esa vaziyat o‘ta nozikligicha qolmoqda.
