Eronda 88 kunlik uzilishdan so‘ng internet tizimi tiklandi

Insoniyat tarixi va zamonaviy raqamli dunyoda misli ko‘rilmagan, tom ma’nodagi mash’um voqelik nihoyasiga yetdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Global tarmoq muammolarini kuzatib boruvchi nufuzli NetBloks xalqaro monitoring tashkilotining bergan rasmiy bayonotiga ko‘ra, joriy yilning 26-may kuni Eronda butun mamlakat bo‘ylab ijtimoiy tarmoqlar va internet tizimi qisman qayta tiklandi. Eron xalqi naqd 88 kun, ya’ni 2093 soat davomida tashqi dunyodan mutlaqo uzilgan holda, raqamli zulmat ichida qoldi.

Tahlilchilarning fikriga ko‘ra, bu zamonaviy dunyo tarixidagi eng davomli va eng yirik milliy tarmoq o‘chirilishi sifatida muhrlandi. Mazkur cheklovlarning ortida turgan asl siyosiy omillar, urush soyasidagi dahshatli iqtisodiy talafotlar va tarmoq qaytganidan so‘ng hayratda qolgan Eron aholisining alamli dil izhorlari kishini mulohaza yuritishga undaydi.

Eronda raqamli aloqaning uzilishi joriy yilning 8-yanvar kuni hukumat siyosatiga qarshi boshlangan keng ko‘lamli ommaviy namoyishlar fonida boshlangan edi. Oradan bir necha hafta o‘tib aloqa biroz yaxshilangandek bo‘ldi, biroq 28-fevralda Amerika Qo‘shma Shtatlari va Isroil Eron hududiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri harbiy hujum uyushtirgach, rasmiy Tehron xavfsizlik bahonasida internetni yana butunlay qulflab qo‘ydi.

Hukumatni ushbu qarordan chekinishga va aloqani qisman bo‘lsa-da tiklashga majbur qilgan asosiy omil urush tufayli yanada og‘irlashgan iqtisodiy inqirozdir. Eron Savdo-sanoat palatasi vakili Afshin Kolahiyning aprel oyidagi hisobotiga ko‘ra, internet yo‘qligi sababli mamlakat iqtisodiyoti kuniga 70-80 million dollar atrofida zarar ko‘rgan.

Shuningdek, mamlakatning 90 millionlik aholisidan qariyb 10 millionining kundalik daromadi va kasbi bevosita internet bilan bog‘liq bo‘lgani ishsizlik xavfini keskin oshirib yubordi. Blok paytida ijtimoiy tarmoqlardagi onlayn tijorat butunlay inqirozga uchradi.

Tarmoqqa kirish uchun sun’iy yo‘ldosh orqali ishlovchi qurilmalarni topish imkonsiz bo‘lgan, cheklovlarni aylanib o‘tuvchi dasturlar narxi esa aql bovar qilmas darajada qimmatlab ketgan. Eng yomoni, ulardan foydalanganlik uchun qamoq jazosi xavf solar edi.

Tarmoqning qisman qaytishini mamlakat aholisi turlicha kayfiyatda kutib oldi. Ayrimlar buni uzoq muddatli tutqunlikdan qutulish deb bilmoqda.

Xalqaro matbuotda aks etgan insonlar fikriga ko‘ra, ko‘pchilik bu holatni haqiqiy ozodlik kabi his qilmoqda. Biroq ko‘pchilikda alam va g‘azab hissi ham kuchli.

Ayrim fuqarolar internet insonning asosiy huquqi ekanini, uzoq vaqt ishsiz va daromadsiz qolganliklarini ta’kidlab, hukumatning bu harakatlarini keskin qoralashmoqda. Hozirda ayrim mashhur messenjerlar va saytlar hali ham yopiq qolmoqda, bu esa aholi orasida norozilik kayfiyati to‘liq so‘nmaganidan dalolat beradi.