Himolaydagi muzliklar ko'chishiga global iqlim o'zgarishi sabab bo'ldi
Joriy yilning avgust oyida Nepal va Tibet chegaralarida yuz bergan halokatli muzlik ko‘chishi tabiatning tasodifiy hodisasi emas, balki insoniyat faoliyati natijasida tezlashgan global iqlim o‘zgarishlarining bevosita oqibatidir. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Dunyoning yetakchi iqlimshunos olimlarini birlashtirgan World Weather Attribution tadqiqotchilar guruhi ushbu fojia yuzasidan o‘tkazilgan ilmiy tekshiruvlar natijalarini e’lon qildi. Mutaxassislarning xulosasiga ko‘ra, Himolay tizmalarida ulkan muz massalarining shiddat bilan pastga qulashiga mintaqada haroratning keskin ko‘tarilishi sabab bo‘lgan.
Ko‘p asrlar davomida barqaror turgan abadiy muzliklar erishi oqibatida muz qoplamalari o‘z mustahkamligini yo‘qotgan va bu jarayon ayanchli vayronagarchiliklarga olib kelgan. Olimlarning asosiy xulosalari va ilmiy dalillar Xalqaro tadqiqotchilar guruhi e’lon qilgan hisobotda bir qator muhim omillar keltirib o‘tilgan.
Birinchidan, mintaqadagi o‘rtacha haroratning me’yordan sezilarli darajada yuqorilashi baland tog‘ tizmalaridagi muz qatlamlarining birdaniga yumshashiga turtki bergan. Ikkinchidan, avgust oyidagi fojiaga sabab bo‘lgan tog‘ massalari uzoq yillar davomida iqlim isishi ta’sirida ham pastdan, ham yuqoridan yemirilib, o‘zining tabiiy tayanchini yo‘qotgan.
Bundan tashqari, olimlar Himolay va Tibet platosidagi abadiy muzlik qatlamlarining erishi tog‘ yonbag‘irlarini birlashtirib turuvchi geologik bog‘lovchi vazifasini o‘tovchi muzlarni eritib yuborganini ta’kidlamoqda. Eng xavotirli jihati shundaki, iqlim o‘zgarishining ta’siri tog‘li hududlarda tekisliklarga qaraganda bir necha barobar tezroq sezilmoqda.
Bu esa kelajakda bunday tabiiy ofatlar takrorlanish xavfini keskin oshiradi. Himolay muzliklarining erishi va mintaqaviy xavfsizlik Himolay tog‘lari va Tibet muzliklari Osiyoning eng yirik daryolari bo‘lmish Hind, Gang, Braxmaputra va Yanszi kabi suv arteriyalarini to‘yintiradi.
Shu sababli ushbu hudud ko‘pincha dunyoning uchinchi qutbi yoki Osiyoning suv minorasi deb ataladi. Muzliklarning parchalanishi nafaqat bevosita ko‘chki xavfini tug‘diradi, balki bir yarim milliarddan ortiq aholining ichimlik suvi ta’minotiga ham jiddiy tahdid soladi.
Yana bir katta xavf muzlik ko‘llarining toshishi bilan bog‘liqdir. Muzlar erishi natijasida tog‘ tepalarida yangi va beqaror suv havzalari hosil bo‘lmoqda.
Ularning to‘g‘onlari o‘pirilishi quyi vodiylarda joylashgan shahar va qishloqlarni sanoqli daqiqalar ichida suv ostida qoldirishi mumkin. Bunday sel va ko‘chkilar nafaqat insonlar hayotiga, balki mintaqadagi gidroelektrostansiyalar, yo‘llar va qishloq xo‘jaligi ekinzorlariga ham tuzatib bo‘lmas zarar yetkazadi.
Bu esa o‘z navbatida iqtisodiy inqirozlarga va oziq-ovqat xavfsizligi muammolariga yo‘l ochadi.
