Olimlar tashqi zarbalar samolyot detallari chidamliligini kamaytirishini aniqladi
Perm milliy tadqiqot politexnika universiteti olimlari aviatsiya sohasida keng qo‘llaniladigan shishaplastik materiallardan tayyorlangan qismlarning chidamlilik darajasini chuqur o‘rganib chiqdilar. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
O‘tkazilgan ilmiy izlanishlar natijasida parvoz vaqtidagi turli tashqi ta’sirlar, xususan, qushlar bilan to‘qnashuv, do‘l urishi yoki mayda toshlarning zarbasi oqibatida yuzaga keladigan pachoqlanishlar samolyot detallarining xizmat muddatini bir necha barobarga qisqartirishi ma’lum bo‘ldi. Bu boradagi batafsil ma’lumotlar nufuzli texnologik nashrlarda e’lon qilindi.
Tadqiqot jarayonida olingan ko‘rsatkichlar shuni ko‘rsatdiki, jiddiy shikastlanishlar detalning foydalanish resursini taxminan o‘n to‘rt martagacha kamaytirib yuborishi mumkin. Sinovlar davomida oddiy tirnalishlar materialning umumiy mustahkamligiga deyarli salbiy ta’sir ko‘rsatmasligi aniqlandi.
Biroq chuqurroq pachoqlangan joylar materialning ichki tuzilishini sezilarli darajada zaiflashtiradi. Nuqsonning qanchalik chuqurligiga qarab, materialning chidamlilik xususiyati o‘n yetti foizdan o‘ttiz foizgacha pasayib ketadi.
Bunday turdagi shikastlanishlarning eng xavfli jihati shundaki, detal tashqi ko‘rinishidan butun va yaroqli bo‘lib ko‘rinishi, hatto o‘zining avvalgi qattiqligini saqlab qolishi mumkin. Ammo uning ichki chidamlilik zaxirasi allaqachon keskin pasaygan bo‘ladi.
Olimlar aviatsiya detallarining haqiqiy ish sharoitlarini maxsus moslamalar yordamida qayta tiklab, turli yuklanishlarni modellashtirishdi. Natijada, butun holatdagi namuna besh mingdan ortiq yuklanish sikliga bardosh bergan bo‘lsa, kuchli pachoqlangan namuna atigi uch yuz oltmish sakkizta sikldan so‘ng yaroqsiz holga keldi.
Tadqiqotchilarning xulosasiga ko‘ra, bu holat oddiy tilda aytganda, o‘n to‘rt yil davomida xizmat qilishi ko‘zda tutilgan detalning atigi bir yildan so‘ng kutilmaganda ishdan chiqishini anglatadi. Olingan yangi ilmiy natijalar muhandislarga samolyot qismlarining qolgan foydalanish muddatini yanada aniqroq baholash imkonini beradi.
Bu o‘z navbatida havo kemalarini yanada yengilroq materiallardan yasashga, yoqilg‘i sarfini tejashga va atmosferaga chiqariladigan zararli gazlar miqdorini kamaytirishga xizmat qiladi. Mazkur kashfiyot aviatsiya xavfsizligini yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda.
