IBM kvant kompyuteri termoyadroviy energetika sohasida yangi davrni boshladi
IBM kompaniyasi kvant hisoblash texnologiyalari sohasida ulkan burilish yasab, yangi davrni boshlab berdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Kompaniyaning kvant kompyuteri tarixda ilk bor termoyadroviy energetika uchun zarur boʻlgan materiallar tarkibini aniq hisoblab chiqishga muvaffaq boʻldi. Amerika Qoʻshma Shtatlarining Ok-Ridj milliy laboratoriyasi bilan hamkorlikda oʻtkazilgan ushbu tadqiqot kelajakda bitmas-tuganmas energiya manbai hisoblangan termoyadroviy reaktorlarni barpo etish yoʻlidagi eng muhim qadamlardan biri sifatida eʼtirof etilmoqda.
Olimlar zamonaviy kvant tizimidan foydalangan holda tritiy moddasini ishlab chiqarishda istiqbolli deb hisoblangan materialning toʻqqiz xil molekulyar koʻrinishini modellashtirishdi. Tritiy bugungi kundagi aksariyat termoyadroviy reaktor loyihalari uchun asosiy yoqilgʻi turi sanaladi.
IBM mutaxassislarining soʻzlariga koʻra, bu kvant kompyuterining bunday murakkab va amaliy ahamiyatga ega vazifani muvaffaqiyatli bajargan dunyodagi birinchi holatidir. Tadqiqotning asosiy markazida litiy, berilliy va ftor birikmalaridan tashkil topgan erigan tuz aralashmasi turibdi.
Mazkur modda termoyadroviy reaktorlar ichida tritiyni qayta tiklash va ajratib olish uchun eng qulay vosita hisoblanadi. Biroq uning molekulyar darajadagi xususiyatlarini oʻrganish va tahlil qilish anʼanaviy texnologiyalar hamda oddiy kompyuterlar uchun oʻta murakkab vazifa boʻlib kelayotgan edi.
Ushbu natijaga erishish uchun tadqiqotchilar bir vaqtning oʻzida bir nechta texnologiyani birlashtirgan gibrid uslubdan foydalanishdi. Bunda kvant hisoblashlari, sunʼiy intellekt tizimlari va yuqori quvvatli superkompyuterlar imkoniyatlari birlashtirildi.
Bunday oʻzaro hamkorlik murakkab molekulalarning oʻzini tutishini anʼanaviy usullarga qaraganda ancha aniqroq bashorat qilish imkonini yaratdi. Mutaxassislarning tushuntirishicha, modellashtirilayotgan molekulalar hajmi va murakkabligi ortib borgani sayin, klassik hisoblash mashinalari uchun ish hajmi geometrik progressiya asosida qiyinlashib boradi.
Kvant kompyuterlari esa oʻz tabiatiga koʻra atom va molekulalar darajasidagi jarayonlarni aniq aks ettirishga moslashgan. Bu esa mazkur yoʻnalishdagi ilmiy izlanishlarni oʻn yillab tezlashtirishi mumkin.
Mazkur yutuq shunchaki laboratoriya tajribasi boʻlib qolmay, balki tijoriy maqsadlarda foydalaniladigan termoyadroviy elektr stansiyalarini qurish davrini yaqinlashtiradi. Tritiyni samarali ishlab chiqarish texnologiyasining yoʻlga qoʻyilishi energetika mustaqilligi va ekologik toza energiya manbalariga oʻtishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Oʻzbekiston kabi energetika barqarorligiga intilayotgan mamlakatlar uchun ham global miqyosdagi bunday texnologik yangiliklar uzoq istiqbolda katta foyda keltiradi. Kvant texnologiyalarining real sanoat va energetika muammolarini hal qila boshlashi ushbu sohaning nazariy qarashlardan amaliy qoʻllanish bosqichiga oʻtganini anglatadi.
IBM va uning hamkorlari endilikda hisob-kitoblar koʻlamini yanada kengaytirishni va yanada murakkab kimyoviy jarayonlarni modellashtirishni maqsad qilgan.
