IBM kvant kompyuteri termoyadroviy energetika sohasida yangi davrni boshladi
IBM kompaniyasi kvant hisoblash texnologiyalari sohasida ulkan burilish yasab, yangi davrni boshlab berdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Kompaniyaning kvant kompyuteri tarixda ilk bor termoyadroviy energetika uchun zarur bo‘lgan materiallar tarkibini aniq hisoblab chiqishga muvaffaq bo‘ldi. Amerika Qo‘shma Shtatlarining Ok-Ridj milliy laboratoriyasi bilan hamkorlikda o‘tkazilgan ushbu tadqiqot kelajakda bitmas-tuganmas energiya manbai hisoblangan termoyadroviy reaktorlarni barpo etish yo‘lidagi eng muhim qadamlardan biri sifatida e’tirof etilmoqda.
Olimlar zamonaviy kvant tizimidan foydalangan holda tritiy moddasini ishlab chiqarishda istiqbolli deb hisoblangan materialning to‘qqiz xil molekulyar ko‘rinishini modellashtirishdi. Tritiy bugungi kundagi aksariyat termoyadroviy reaktor loyihalari uchun asosiy yoqilg‘i turi sanaladi.
IBM mutaxassislarining so‘zlariga ko‘ra, bu kvant kompyuterining bunday murakkab va amaliy ahamiyatga ega vazifani muvaffaqiyatli bajargan dunyodagi birinchi holatidir. Tadqiqotning asosiy markazida litiy, berilliy va ftor birikmalaridan tashkil topgan erigan tuz aralashmasi turibdi.
Mazkur modda termoyadroviy reaktorlar ichida tritiyni qayta tiklash va ajratib olish uchun eng qulay vosita hisoblanadi. Biroq uning molekulyar darajadagi xususiyatlarini o‘rganish va tahlil qilish an’anaviy texnologiyalar hamda oddiy kompyuterlar uchun o‘ta murakkab vazifa bo‘lib kelayotgan edi.
Ushbu natijaga erishish uchun tadqiqotchilar bir vaqtning o‘zida bir nechta texnologiyani birlashtirgan gibrid uslubdan foydalanishdi. Bunda kvant hisoblashlari, sun’iy intellekt tizimlari va yuqori quvvatli superkompyuterlar imkoniyatlari birlashtirildi.
Bunday o‘zaro hamkorlik murakkab molekulalarning o‘zini tutishini an’anaviy usullarga qaraganda ancha aniqroq bashorat qilish imkonini yaratdi. Mutaxassislarning tushuntirishicha, modellashtirilayotgan molekulalar hajmi va murakkabligi ortib borgani sayin, klassik hisoblash mashinalari uchun ish hajmi geometrik progressiya asosida qiyinlashib boradi.
Kvant kompyuterlari esa o‘z tabiatiga ko‘ra atom va molekulalar darajasidagi jarayonlarni aniq aks ettirishga moslashgan. Bu esa mazkur yo‘nalishdagi ilmiy izlanishlarni o‘n yillab tezlashtirishi mumkin.
Mazkur yutuq shunchaki laboratoriya tajribasi bo‘lib qolmay, balki tijoriy maqsadlarda foydalaniladigan termoyadroviy elektr stansiyalarini qurish davrini yaqinlashtiradi. Tritiyni samarali ishlab chiqarish texnologiyasining yo‘lga qo‘yilishi energetika mustaqilligi va ekologik toza energiya manbalariga o‘tishda hal qiluvchi ahamiyatga ega.
O‘zbekiston kabi energetika barqarorligiga intilayotgan mamlakatlar uchun ham global miqyosdagi bunday texnologik yangiliklar uzoq istiqbolda katta foyda keltiradi. Kvant texnologiyalarining real sanoat va energetika muammolarini hal qila boshlashi ushbu sohaning nazariy qarashlardan amaliy qo‘llanish bosqichiga o‘tganini anglatadi.
IBM va uning hamkorlari endilikda hisob-kitoblar ko‘lamini yanada kengaytirishni va yanada murakkab kimyoviy jarayonlarni modellashtirishni maqsad qilgan.
