Koinotdagi vaznsizlik holatining inson organizmi va miyasiga ta’siri
Inson organizmi milliardlab yillik evolyutsiya davomida Yerning odatiy tortishish kuchi, ya’ni gravitatsiya sharoitiga moslashib kelgan. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Shu bois koinotga parvozlar ilk bor boshlangan davrda olimlarni bir savol qattiq o‘ylantirar edi. Vaznsizlik muhitida inson organizmiga, ayniqsa, miyaga nima yuz beradi?
Qon aylanishi buziladimi, suyaklar yemiriladimi yoki miya faoliyatiga jiddiy zarar yetadimi degan shubhalar mavjud edi. O‘tgan asrning ellikinchi yillari oxirida turli jonzotlar ishtirokida o‘tkazilgan tajribalar tirik organizmlar koinotda yashay olishini ko‘rsatdi.
Keyinchalik insonlar ishtirokidagi parvozlar esa odam nafaqat tirik qolishi, balki yangi muhitga moslasha olishini ham isbotladi. Yevropa kosmik agentligi astronavti Luka Parmitano koinotda inson tanasi bir necha hafta ichida sezilarli darajada o‘zgarishini ta’kidlaydi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, yuz yumaloqlashadi, oyoqlar ingichkalashadi va inson o‘z tanasini mutlaqo boshqacha his qila boshlaydi. Mutaxassis buni organizmning vaznsizlikka tabiiy moslashuvi deb baholaydi.
Biroq koinot insonning nafaqat mushaklari va suyaklariga, balki miyasiga ham ta’sir ko‘rsatadi. Yerda har bir harakat gravitatsiyani yengish bilan bog‘liq bo‘lsa, koinotda bunday ehtiyoj qolmaydi.
Natijada suyaklar kalsiy yo‘qota boshlaydi, mushaklar zaiflashadi, yurak faoliyatida ham muayyan o‘zgarishlar kuzatiladi. Shuningdek, tanadagi suyuqliklar yuqori qismga siljishi sababli astronavtlarning yuzi shishgandek ko‘rinadi.
Shu sababli Xalqaro kosmik stansiyada xizmat qiladigan mutaxassislar har kuni kamida ikki soat jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanishga majburdirlar. Shunga qaramay, olti oylik parvozdan keyin Yerga qaytgan astronavtlar ko‘pincha kapsuladan mustaqil chiqa olmaydilar va maxsus vositalarda olib chiqiladi.
Ularning suyaklari to‘liq tiklanishi uchun ba’zan to‘rt yilgacha vaqt talab etiladi. Mutaxassislarning fikricha, inson organizmidagi eng muhim a’zo bu miyadir.
Agar inson koinotga sog‘lom va samarali ishlaydigan miya bilan bormasa, boshqa barcha tayyorgarliklar o‘z ahamiyatini yo‘qotadi. Shu kungacha koinotning miyaga ta’siri bo‘yicha tadqiqotlar cheklangan sondagi astronavtlarda o‘tkazilgan.
Masalan, amerikalik astronavt Skott Kelli bir yil davomida koinot stansiyasida bo‘lgan, uning egizak akasi Mark Kelli esa Yerda qolgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, parvoz paytida Skottning aqliy qobiliyatlarida katta o‘zgarish kuzatilmagan, ammo Yerga qaytgach, taxminan olti oy davomida ular ma’lum darajada pasaygan.
Yaqinda nufuzli ilmiy nashrlarda e’lon qilingan yangi tadqiqotda olimlar 377 nafar ishtirokchi qamrab olingan o‘n beshta miya tasvirlash tadqiqotini tahlil qildilar. Ular orasida astronavtlar ham, Yerda koinot sharoitini taqlid qiluvchi tajribalarda qatnashgan ko‘ngillilar ham bor edi.
Olimlarning xulosasiga ko‘ra, vaznsizlik sharoitida inson miyasi ham jismoniy, ham vazifaviy jihatdan qayta moslashadi. Xususan, harakat va muvozanatni boshqaradigan qismlarda sezilarli o‘zgarishlar yuz berishi aniqlangan.
