Diplomsiz yoshlar orasida ishsizlik darajasi rekord darajada kamaydi
Global mehnat bozorida o‘n yilliklar davomida shakllangan oliy ta’lim va diplom muvaffaqiyatli hayotning yagona kafolati degan tushuncha o‘z ahamiyatini yo‘qotmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
The Wall Street Journal nashri hamda Burning Glass Institute tahliliy markazi tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar zamonaviy iqtisodiyotda jiddiy o‘zgarishlar yuz berayotganini tasdiqladi. Hozirgi kunda oliy ma’lumotga ega bo‘lmagan yoshlar, ya’ni Z avlodi vakillari orasida ishsizlik darajasi so‘nggi yigirma yillikdagi eng past ko‘rsatkichga tushgan.
Aksincha, qo‘lida diplomi bor, nufuzli universitetlarni tamomlagan 22 yoshdan 34 yoshgacha bo‘lgan mutaxassislar mehnat bozorida jiddiy raqobat va ishsizlik muammosiga duch kelmoqda. Ushbu holatning asosiy sababi sifatida sun’iy intellekt va avtomatlashtirish tizimlarining shiddat bilan rivojlanishi ko‘rsatilmoqda.
Zamonaviy texnologiyalar an’anaviy ofis ishlarini, ma’lumotlarni tahlil qilish va dasturlash kabi sohalarni egallab olayotgan bir paytda, amaliy ko‘nikmaga ega bo‘lgan jismoniy mehnat vakillariga talab ortib bormoqda. Natijada, oliy ma’lumot talab etilmaydigan xizmat ko‘rsatish va ishlab chiqarish sohalari mehnat bozorining yangi yetakchisiga aylandi.
Diplomsiz yoshlarning muvaffaqiyati va statistik ma’lumotlar Statistik tahlillar shuni ko‘rsatadiki, 2003-yildan buyon ilk bor diplomli va diplomsiz yoshlar o‘rtasidagi ishsizlik nisbati teskari tomonga o‘zgardi. Ilgari oliy ma’lumot ishsizlikdan himoya qiluvchi ishonchli vosita deb qaralgan bo‘lsa, bugungi kunda universitetni bitirgan mutaxassislarning ish topish imkoniyati diplomsiz tengdoshlariga qaraganda pastroq bo‘lib qolmoqda.
Xususan, oliy ma’lumotli yoshlar orasida ishsizlik darajasi o‘zining tarixiy eng yuqori nuqtalariga yaqinlashgan bo‘lsa, kollej yoki maktab ma’lumoti bilan mehnat bozoriga kirib kelganlar tezda o‘z o‘rnini topmoqda. Bu jarayon mehnat bozoridagi real inqilobdan dalolat beradi.
Diplomsiz yoshlar ko‘proq moslashuvchanlik namoyish etib, texnik va amaliy yo‘nalishlarda faoliyat yuritmoqda. Ular uchun ish topish imkoniyati oxirgi yigirma yillikdagi eng qulay davrga to‘g‘ri kelmoqda.
Bu esa ta’lim tizimi va mehnat bozori o‘rtasidagi uzilishni yanada yaqqolroq ko‘rsatib bermoqda. Sun’iy intellektning ta’siri va xavf ostidagi sohalar Kasblar kesimidagi tahlillar shuni ko‘rsatadiki, eng katta zarba aniq fanlar, dasturlash va boshqaruv sohalariga to‘g‘ri kelmoqda.
Ilgari eng nufuzli va daromadli hisoblangan STEM yo‘nalishlari, ya’ni muhandislik, kompyuter texnologiyalari va matematika sohasida ishsizlik darajasi keskin ko‘tarilgan. Buning asosiy sababi neyrotarmoqlar va generativ sun’iy intellekt vositalarining dastur kodlarini yozish, matnlarni tahlil qilish hamda buxgalteriya hisob-kitoblarini yuritish kabi vazifalarni insonlardan ko‘ra tezroq va arzonroq bajarayotganidir.
Shu tariqa, ofis xodimlari uchun bo‘sh ish o‘rinlari soni qisqarib, an’anaviy oq yoqali kasblar o‘z mavqeyini yo‘qotmoqda. Shu bilan birga, sun’iy intellekt bilan almashtirib bo‘lmaydigan, jismoniy mahorat va bevosita muloqotni talab qiladigan sohalarda ishchi kuchi yetishmovchiligi sezilmoqda.
Ushbu global tendensiya oliy ta’lim tizimini tubdan isloh qilish va yoshlarni faqat nazariy bilimlar bilan emas, balki bozor talablariga mos amaliy ko‘nikmalar bilan qurollantirish zarurligini ko‘rsatmoqda.
