O‘zbekistonda xarid cheklari uchun keshbek to‘lash tizimi bekor qilinishi mumkin
O‘zbekistonda xarid cheklari uchun to‘lanadigan bir foizli keshbek tizimini bekor qilish masalasi ko‘rib chiqilmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi institut mutaxassislari barcha uchun amal qiladigan ommaviy to‘lovlar o‘rniga, aholini manzilli qo‘llab-quvvatlash choralariga o‘tishni maqsadga muvofiq deb hisoblamoqda. Mazkur taklif iqtisodiy samaradorlikni oshirish va budjet mablag‘laridan oqilona foydalanish maqsadida ilgari surilmoqda.
Mutaxassislarning tahlillariga ko‘ra, keshbek mexanizmi o‘z vaqtida fuqarolarni xarid cheklarini talab qilishga o‘rgatishda muhim rol o‘ynadi. Biroq bugungi kunga kelib, ushbu tizim davlat budjeti uchun haddan tashqari katta xarajatga aylanib bormoqda.
Hisob-kitoblar shuni ko‘rsatadiki, agar amaldagi tartib o‘zgarishsiz qolsa, 2026-yilga borib keshbek to‘lovlari uchun sarflanadigan mablag‘ miqdori bir trillion sakkiz yuz milliard so‘mga yetishi mumkin. Taqqoslash uchun aytadigan bo‘lsak, bu mablag‘ yangi maktabgacha ta’lim muassasalarini qurish uchun ajratiladigan yillik budjetdan qariyb ikki baravar ko‘pdir.
Taklif mualliflari amaldagi tizimning samaradorligi pasayib borayotganini ham alohida ta’kidlamoqda. Hozirgi kunda budjet mablag‘lari asosan yirik savdo tarmoqlaridagi xaridlar uchun ham to‘lanmoqda.
Vaholanki, bunday yirik korxonalar allaqachon qonuniy va ochiq tartibda faoliyat yuritadi, ularda soliq tushumlarini nazorat qilish uchun qo‘shimcha rag‘batlantirish choralariga ehtiyoj yo‘q. Shu bilan birga, tizimda suiiste’molchilik holatlari ham kuzatilmoqda.
Ayrim shaxslar amalda mahsulot sotib olinmagan bo‘lsa-da, soxta cheklarni rasmiylashtirish orqali noqonuniy keshbek olishga urinayotgani aniqlangan. Bugungi kunda onlayn nazorat-kassa mashinalari va tovarlarni raqamli markirovkalash tizimi keng joriy etilgani sababli, soliq nazoratini ta’minlashda ommaviy keshbekka bo‘lgan ehtiyoj sezilarli darajada kamaydi.
Shuni alohida qayd etish joizki, kutilayotgan islohot ijtimoiy reyestrga kiritilgan fuqarolar uchun qo‘shilgan qiymat solig‘ini qaytarish tartibiga daxl qilmaydi. Ehtiyojmand aholi qatlamlarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan imtiyozlar saqlab qolinadi.
Keshbek tizimi o‘rniga umumiy ovqatlanish va kichik chakana savdo kabi soliqdan qochish xavfi yuqori bo‘lgan sohalarda davlat lotereyalarini joriy etish taklif qilinmoqda. Bunday yondashuv budjet xarajatlarini qariyb yigirma baravar kamaytirish imkonini beradi.
Natijada yillik xarajatlar yuz milliard so‘m atrofida saqlanib qoladi va tejalgan mablag‘lar ijtimoiy ahamiyatga ega bo‘lgan boshqa loyihalarga yo‘naltiriladi.
