AQSH olimlari o‘n yillar davomida ishlaydigan yangi quvvat manbasini yaratmoqda
Amerika Qo‘shma Shtatlarining Morgan davlat universiteti olimlari bir necha o‘n yillar davomida texnik xizmat ko‘rsatishni va qo‘shimcha quvvatlantirishni talab qilmaydigan yangi avlod radioizotop quvvat manbalarini yaratish ustida ish boshladi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
DARPA agentligi tomonidan moliyalashtirilayotgan ushbu loyiha energetika sohasida tub burilish yasashi kutilmoqda. Mazkur tadqiqot ishlari maxsus dastur doirasida amalga oshirilmoqda va unga nufuzli ilmiy laboratoriyalar hamda yirik texnologik kompaniyalar jalb etilgan.
Loyihani muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun uch million dollardan ortiq miqdorda grant mablag‘lari ajratilgan. Yangi texnologiyaning o‘ziga xos jihati shundaki, uning asosini stronsiy radioizotopi tashkil etadi.
Ushbu elementni yadroviy chiqindilardan ajratib olish imkoniyati mavjudligi loyihaning ahamiyatini yanada oshiradi. Bu usul bir vaqtning o‘zida ham radioaktiv chiqindilarni zararsizlantirish, ham ulardan foydali maqsadlarda samarali energiya olish imkonini beradi.
Odatiy akkumulyatorlardan farqli o‘laroq, ushbu tizimlar energiyani shunchaki o‘zida saqlamaydi. Buning o‘rniga maxsus o‘zgartirgichlar yordamida radioaktiv parchalanish natijasida hosil bo‘ladigan quvvatni to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr energiyasiga aylantiradi.
Bunday ish tamoyili quvvat manbalarining o‘ttiz yilgacha to‘xtovsiz va barqaror ishlashini kafolatlaydi. Loyiha mualliflarining fikricha, yangi turdagi batareyalar birinchi navbatda an’anaviy quvvat manbalarini almashtirish imkonsiz bo‘lgan yoki juda qimmatga tushadigan murakkab sharoitlarda qo‘llaniladi.
Xususan, koinot apparatlari, sun’iy yo‘ldoshlar, suv osti avtonom qurilmalari hamda olis hududlarda joylashgan turli datchiklar uchun bu ayni muddaodir. Hozirgi vaqtda o‘n yil davomida mustaqil ishlay oladigan dengiz dronlari loyihalari ham ko‘rib chiqilmoqda.
Yangi arxitektura mavjud o‘xshash qurilmalarga qaraganda ancha yuqori quvvat samaradorligini ta’minlashi kutilmoqda. Hozirda mazkur ishlanma tadqiqot va sinov bosqichida bo‘lib, uni keng ko‘lamda ishlab chiqarish uchun ma’lum vaqt talab etiladi.
Shunga qaramay, ushbu yo‘nalish kelajakdagi mustaqil energetika tizimlarining eng istiqbolli tarmoqlaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. O‘zbekiston kabi texnologik taraqqiyotga intilayotgan mamlakatlar uchun ham bunday uzoq muddatli energiya manbalari kelajakda aloqa va monitoring tizimlarini rivojlantirishda muhim ahamiyat kasb etishi mumkin.
Bunday texnologiyalar nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshiradi, balki atrof-muhitni muhofaza qilish masalalarida ham yangi yechimlarni taqdim etadi.
