Dunyoning eng yirik texnologiya sohasi rahbarlaridan biri Ilon Mask 14 iyun kuni o‘zining Starlink sun’iy yo‘ldosh internet xizmati Eron hududida ham faoliyat boshlaganini ma’lum qildi. Bu haqda The Economic Times nashri va boshqa xalqaro manbalar xabar tarqatdi.
Ma’lumki, so‘nggi kunlarda Yaqin Sharqda keskinlik avj oldi – Isroil va Eron o‘rtasidagi katta mojaro tufayli Eron hukumati butun mamlakat bo‘ylab internet tarmog‘iga katta cheklovlar joriy etdi. Rasmiylarga ko‘ra, bu vaqtinchalik chora, internet erkinligini vaqtincha to‘xtatish orqali ommaviy tartibsizliklarning oldini olish maqsad qilingan. 13 iyun kuni Eron Aloqa vazirligi maxsus bayonot bilan chiqib, internetga kirish cheklanishi normal holat tiklanguncha davom etishini e’lon qildi. Bu esa millionlab fuqarolarni raqamli aloqadan uzib qo‘ydi.
Shu paytda Starlink'ning paydo bo‘lishi va Ilon Maskning bayonoti butun jamiyat va ekspertlar orasida katta qiziqish uyg‘otdi. Starlink sun’iy yo‘ldosh interneti an’anaviy infratuzilmadan mustaqil ravishda foydalanish imkoniyatini yaratadi – ya’ni Yer orbitasidagi yo‘ldoshlar orqali internet uzatiladi va mamlakat ichidagi har qanday to‘siqlar, hatto davlat tomonidan joriy etilgan to‘liq blekaut paytida ham ma’lumot oqimi to‘xtamaydi.
Starlink – Erondagi "qora bozor"da najot
Manbalarga ko‘ra, hozirda Eron hududida qora bozor kanallari orqali 20 mingga yaqin Starlink terminallari tarqalgan va faoliyat yuritmoqda. Internetga kirish uchun asosiy yo‘llar yopiq bo‘lib turgan bir paytda, bu terminallar orqali minglab odamlar axborot olish, muloqot qilish va tashqi dunyo bilan bog‘lanish imkoniga ega bo‘lmoqda. Aytishlaricha, Starlink xizmatining keng yoyilishi Eron hukumati tomonidan o‘tkazilayotgan axborot nazorati va senzura choralarini sezilarli darajada murakkablashtirmoqda.
Kiber xavfsizlik va axborot erkinligi
Internetdagi cheklovlar Eron hukumatining ilgari ham amalga oshirgan strategiyasidan dalolat beradi: ommaviy norozilik namoyishlari, harbiy va siyosiy krizislar paytida birinchi navbatda raqamli aloqa to‘xtatilib, fuqarolarning axborotga kirishi cheklanadi. Bu esa mamlakatdagi voqealar haqida jahon hamjamiyatida aniq va to‘liq tasavvur hosil bo‘lishini qiyinlashtiradi.
Biroq Ilon Mask va uning Starlink loyihasi nafaqat Eron, balki butun dunyoda internet erkinligini himoya qilish, axborot oqimi uzluksizligini ta’minlash uchun yaratilganini yana bir bor namoyish qildi. Muxlislar va ekspertlar ta’kidlashicha, bu kabi texnologik yangiliklar aholi uchun najot yo‘li, hukumatlar uchun esa yangi muammolar va axborot xavfsizligi bo‘yicha yangi chaqiriqlardir.
Isroil va Eron o‘rtasidagi tortishuv fonida Eron hududidagi Starlink'ning faoliyati nafaqat axborot oqimi, balki jamiyatning dunyo bilan muloqot qilish imkoniyatlari uchun ham muhim qadam bo‘ldi. Ayni damda internet erkinligi va texnologiyalar sohasidagi kurash global ahamiyat kasb etib bormoqda. Zamin.uz tahlilchilari fikricha, bu kabi yangiliklar kelajakda axborot urushi, kiber xavfsizlik va inson huquqlari masalasida yangi voqealarga zamin yaratishi aniq.
