AQSH va Eron qarama-qarshiligi jahon energetika bozoriga xavf solmoqda
Yaqin Sharqdagi Bab-al-Mandib va Ho‘rmuz bo‘g‘ozlarida yuzaga kelgan harbiy keskinlik dunyo energetika bozoriga jiddiy xavf solmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron o‘rtasidagi qarama-qarshilikning kuchayishi natijasida neft tashish yo‘llari xavf ostida qoldi, bu esa jahon bozorida yoqilg‘i narxining keskin ko‘tarilishiga sabab bo‘ldi. Vashingtonning mintaqada aniq yakuniy strategiyasi mavjud emasligi va Tehronning yon bermaslik harakati vaziyatni yanada murakkablashtirib, global iqtisodiy inqiroz ehtimolini oshirmoqda.
AQSH va Eron o‘rtasidagi eskalatsiya yangi va xavfli bosqichga kirdi. Vashington tomonidan amalga oshirilayotgan harbiy zarbalardan asosiy maqsad Tehronni jazolash va o‘z shartlariga ko‘ndirishdan iborat.
Biroq Eron tomoni bunday bosimlarga tengma-teng javob qaytarishga intilayotgani mintaqadagi muvozanatni buzmoqda. Ushbu ziddiyatlar fonida neft inqirozi va Saudiya Arabistoni duch kelayotgan geostrategik qiyinchiliklar tahlilchilar e’tiborida turibdi.
Bab-al-Mandib bo‘g‘ozidagi harbiy harakatlar AQSH va Eron o‘rtasidagi ziddiyatlar kuchaygan bir paytda, Tehronning mintaqadagi ittifoqchisi hisoblangan Yamandagi husiychilar harakati harbiy harakatlarga to‘liq qo‘shildi. Yaqinda Bab-al-Mandib bo‘g‘ozida Saudiya Arabistoniga tegishli ikkita yirik neft tankeriga zarba berildi.
Ushbu hujum natijasida inson talafotlari kuzatilmagan bo‘lsa-da, tankerlar va ulardagi ulkan miqdordagi xomashyo butunlay yo‘q qilindi. Ushbu voqealar global energetika sektoriga qaqshatqich zarba bo‘ldi.
Eron tomonidan Ho‘rmuz bo‘g‘ozining, husiychilar tomonidan esa Bab-al-Mandib yo‘lining amalda to‘sib qo‘yilishi neft narxini bir barrel uchun 100 dollarlik psixologik chegaraga yetkazdi. Husiychilar vakillari ushbu harakatlarni Saudiya Arabistoni tomoni o‘rnatilgan tartiblarga rioya qilmagani va ko‘p yillik urushlar uchun qasos ekani bilan izohladi.
Saudiya Arabistonining geosiyosiy tanlovi Saudiya Arabistoni ayni damda o‘ta murakkab siyosiy holatga tushib qolgan. Ar-Riyod Yamanda yangi harbiy operatsiyalarni boshlashdan o‘zini tiymoqda.
Chunki uzoq davom etadigan urushlar davlat iqtisodiyotini holsizlantirishi va qurol zaxiralarini kamaytirishi mumkinligini mamlakat rahbariyati yaxshi anglaydi. Bunday zaiflashuv mintaqada Isroilning mutlaq ustunligiga zamin yaratishi mumkin.
Bugungi kunda kechayotgan AQSH va Eron raqobati markazida mintaqaviy gegemonlik masalasi turibdi. Vashington o‘z ta’sirini saqlab qolishga urinayotgan bo‘lsa, Eron mavjud tartibni o‘zgartirishga harakat qilmoqda.
Saudiya Arabistoni uchun Tehronning haddan tashqari kuchayishi ham, uning butkul parchalanishi ham birdek xavflidir. Agar Eron siyosiy maydondan yo‘qolsa, Isroilning mintaqaviy tajovuzkorligi va AQSHning arab davlatlariga bosimi yanada ortishi kutilmoqda.
Shu sababli Ar-Riyod o‘zining an’anaviy ittifoqchilik aloqalaridan ko‘p vektorli tashqi siyosatga o‘tishni afzal ko‘rmoqda. Mintaqadagi boshqa kuchlar, xususan, Birlashgan Arab Amirliklari, Turkiya va Qatarning harakatlari ham umumiy vaziyatga o‘z ta’sirini o‘tkazmoqda.
Arab dunyosidagi bo‘linishlar va yangi ittifoqlarning tuzilishi Yaqin Sharqning kelajakdagi qiyofasini belgilab beruvchi asosiy omillarga aylanmoqda.
