Jahon energetika inqirozi tufayli ko'plab mamlakatlarda norozilik namoyishlari boshlandi
Dunyoda geosiyosiy keskinlik va qurolli to‘qnashuvlar oqibatida so‘nggi o‘n yillikdagi eng og‘ir energetika inqirozi kuzatilmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
AQSH va Eron o‘rtasidagi harbiy ziddiyatlar fonida Brent markali neft narxi 100 dollarlik ko‘rsatkichdan oshib ketdi, bu esa Yevropa, Lotin Amerikasi va Osiyo davlatlarida yoqilg‘i narxining keskin ko‘tarilishiga hamda ommaviy norozilik namoyishlariga sabab bo‘ldi. Xususan, Suriyada yoqilg‘i narxi oshishi ortidan so‘nggi yillardagi eng yirik g‘alayonlar boshlangan bo‘lsa, Gvatemala, Fransiya va Filippin kabi mamlakatlarda aholi iqtisodiy qiyinchiliklar tufayli ko‘chalarga chiqmoqda.
Bugungi kunda jahon hamjamiyati murakkab siyosiy tanlov qarshisida turibdi. Hukumatlar yo narxlarning erkin oshishiga yo‘l qo‘yib, nazoratsiz inflyatsiyaga duch kelishi, yoki davlat budjetidan milliardlab dollar subsidiya ajratib, iqtisodiy yukni o‘z zimmasiga olishi kerak.
Germaniyada benzin narxi rekord darajaga yetgan bo‘lsa, AQSHda dizel yoqilg‘isi bir yil ichida 60 foizga qimmatlashdi. Bu holat nafaqat oddiy iste’molchilarga, balki butun boshli sanoat tarmoqlari va transport tizimiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Global noroziliklar va qaynoq nuqtalar Dunyoning turli nuqtalarida energetik inqiroz sababli yuzaga kelgan vaziyat tobora keskinlashib bormoqda. Gvatemalada yuk mashinalari haydovchilari asosiy magistral yo‘llarni to‘sib qo‘yib, politsiya bilan to‘qnashuvlarga kirishdi.
Mamlakat hukumati iqtisodiyotning tayanchi bo‘lgan dizel yoqilg‘isi uchun shoshilinch subsidiyalar ajratish masalasini ko‘rib chiqmoqda. Suriyada esa dizel narxi 40 foizga, benzin esa 25 foizga oshishi aholining sabr kosasini to‘ldirdi.
Halab kabi yirik shaharlarda odamlar shinalarni yoqib, yoqilg‘i tashuvchi tankerlar harakatini to‘xtatib qo‘ydi. Yevropada ham vaziyat barqaror emas.
Fransiyaning janubiy hududlarida baliqchilar yirik neft bazalarini qamal qilib, hukumatdan narxlarni tushirishni talab qilmoqda. Portugaliyada esa o‘t o‘chiruvchilar va ko‘ngilli brigadalar yoqilg‘i qimmatligi sababli o‘z vazifalarini bajarish imkonsiz bo‘lib qolayotganidan bong urmoqda.
Osiyo mintaqasida, xususan Filippinda, transport xodimlari va baliqchilar ommaviy ish tashlashlar o‘tkazib, qashshoqlik yoqasiga kelib qolganliklarini bildirishmoqda. Iqtisodiy oqibatlar va kelajakdagi xatarlar Energetika sohasidagi ushbu girdob jahon iqtisodiyotini jiddiy sinovdan o‘tkazmoqda.
Qish mavsumi yaqinlashgani sari energiya resurslariga bo‘lgan talab yanada ortishi va bu narxlarning yangi sakrashlariga olib kelishi taxmin qilinmoqda. Boliviya kabi davlatlarda ham yoqilg‘i taqchilligi va narxlar ko‘tarilishi ijtimoiy barqarorlikka tahdid solmoqda.
Ekspertlarning fikricha, agar xalqaro maydondagi siyosiy ziddiyatlar yumshatilmasa va neft bozorida barqarorlik ta’minlanmasa, global iqtisodiy tanazzul qochib qutulib bo‘lmas jarayonga aylanishi mumkin. Davlatlar o‘rtasidagi savdo aloqalari va ishlab chiqarish zanjiri yoqilg‘i narxiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq bo‘lgani sababli, bu inqiroz har bir xonadonning hamyoniga o‘z ta’sirini ko‘rsatmoqda.
Dunyo iqtisodiyoti ushbu zarbadan qanchalik tez tiklanishi ko‘p jihatdan yirik davlatlarning o‘zaro kelishuvi va energetika siyosatidagi o‘zgarishlarga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.
