Yer o‘z o‘qi atrofida aylanish tezligini oshirdi
Olimlarning ma’lum qilishicha, Yer sayyorasi o‘z o‘qi atrofida aylanish tezligining oshishi natijasida so‘nggi yillardagi eng qisqa kunlardan birini boshdan kechirdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mutaxassislar tomonidan o‘tkazilgan hisob-kitoblarga ko‘ra, sayyoramiz bir marta to‘liq aylanishni odatiy 24 soatdan taxminan 0,65 millisekund tezroq yakunlagan. Garchi bu farq inson sezgi a’zolari uchun mutlaqo sezilarsiz bo‘lsa-da, yuqori aniqlikdagi texnologik tizimlar va global vaqtni o‘lchash xizmatlari uchun muhim ko‘rsatkich hisoblanadi.
Yerning aylanish tezligi doimiy va bir xil o‘lchamga ega emas. Tabiat qonuniyatlariga ko‘ra, kun davomiyligi turli omillar ta’sirida o‘zgarib turadi.
Xususan, atmosferadagi kuchli havo oqimlari, okeanlardagi suv ko‘tarilishi va pasayishi, shuningdek, sayyora yadrosidagi harakatlar Yerning aylanish sur’atiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, sutka davomiyligi ba’zan bir necha millisekundga qisqarishi yoki aksincha, uzayishi tabiiy holatdir.
O‘zgarishlarning sababi va oqibatlari Kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki, 2020-yildan boshlab Yerning aylanishida bir nechta tezlashish holatlari qayd etilgan. Biroq, bu hodisa sayyoramiz doimiy ravishda tez aylana boshlaganini anglatmaydi.
Aksincha, uzoq yillik ilmiy tahlillar Yerning o‘z o‘qi atrofida aylanishi asrlar davomida asta-sekin sekinlashib borayotganini tasdiqlaydi. Hozirgi vaqtda kuzatilayotgan qisqa muddatli tezlashishlar esa vaqtinchalik tebranishlar sifatida baholanmoqda.
Bunday kichik vaqt tafovutlari kundalik hayot tarzimizga yoki ish faoliyatimizga bevosita ta’sir o‘tkazmaydi. Ammo zamonaviy texnologiyalar asrida millisekundlarning ham o‘z o‘rni bor.
Xususan, GPS navigatsiya tizimlari, koinotdagi sun’iy yo‘ldoshlar, xalqaro telekommunikatsiya tarmoqlari va atom soatlari o‘ta aniqlik asosida ishlaydi. Hatto soniyaning mingdan bir ulushiga teng og‘ishlar ham ushbu tizimlarda xatoliklar keltirib chiqarishi mumkin.
Vaqtni muvofiqlashtirish zarurati Shu sababli, xalqaro vaqt xizmatlari va astronomik observatoriyalar Yerning harakatini soniya sayin kuzatib boradi. Agar sayyora aylanishidagi o‘zgarishlar to‘planib, sezilarli darajaga yetsa, mutaxassislar dunyo bo‘ylab qo‘llaniladigan muvofiqlashtirilgan universal vaqtga o‘zgartirish kiritishlari mumkin.
Bu jarayon barcha texnik qurilmalarning bir xil va aniq vaqtda ishlashini ta’minlash uchun xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, Yerning o‘z o‘qi atrofida tezroq aylanishi koinotdagi murakkab va qiziqarli jarayonlarning bir qismidir.
Olimlar ushbu hodisani o‘rganish orqali sayyoramizning ichki tuzilishi va tashqi muhit bilan o‘zaro aloqasi haqida yangi ma’lumotlarga ega bo‘lmoqdalar. Hozircha bu o‘zgarishlar xavotirga o‘rin yo‘qligini va tabiatning odatiy maromida davom etayotganini ko‘rsatmoqda.
