Tramp Grenlandiya xavfsizligi bo'yicha kelishuv ko'lamini bo'rttirib ko'rsatdi
Amerika Qo‘shma Shtatlari Prezidenti Donald Trampning Arktika mintaqasidagi strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Grenlandiya oroli bo‘yicha erishilgan yangi xavfsizlik bitimi haqidagi bayonotlari xalqaro hamjamiyatda keng muhokamalarga sabab bo‘ldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Tramp o‘z chiqishlarida Vashington Daniya va Grenlandiya ma’muriyati bilan tuzilgan kelishuv asosida orol xavfsizligi ustidan to‘liq va doimiy nazoratni qo‘lga kiritganini ta’kidladi. Biroq nufuzli nashrlar va harbiy mutaxassislarning tahlillari shuni ko‘rsatmoqdaki, Amerika yetakchisi ushbu hujjat taqdim etadigan vakolatlar ko‘lamini haddan tashqari bo‘rttirib ko‘rsatgan.
Haqiqatda esa AQSH harbiylari orolda yakka hukmronlik o‘rnatmaydi, balki Daniya hamda Grenlandiya mudofaa kuchlari bilan teng huquqli hamkorlik asosida faoliyat yuritadi. Tomonlar bayonotidagi qarama-qarshiliklar Muzokaralar tafsilotlari bilan tanish manbalarning qayd etishicha, Oq uy rahbari e’lon qilgan mutlaq hukmronlik haqidagi da’volar amaldagi hujjat mazmuniga to‘liq mos kelmaydi.
Daniya Bosh vaziri Mette Frederiksen mazkur masalaga aniqlik kiritib, yangi bitim Daniya Qirolligining suvereniteti va hududiy daxlsizligini so‘zsiz tan olishini alohida qayd etdi. Bu holat Trampning Grenlandiyaga to‘liq egalik qilish borasidagi ko‘p yillik intilishlari kutilgan natijani bermaganidan dalolat beradi.
Pentagon vakillari ham AQSH kuchlari mahalliy tuzilmalar ustidan boshqaruv o‘rnatmasligini, balki faqatgina sherik sifatida harakat qilishini tasdiqlagan. Donald Tramp yil boshida orolga egalik qilish u uchun psixologik jihatdan o‘ta muhim ekanini aytgan edi.
Shunga qaramay, yakuniy kelishuv Vashingtonning orzu qilgan to‘liq nazoratini emas, balki diplomatik va harbiy hamkorlikning cheklangan shaklini o‘z ichiga oldi. Bu esa xalqaro siyosatda AQSHning Arktikadagi mavqeyi bo‘yicha turli talqinlarga yo‘l ochmoqda.
Yangi kelishuvning strategik ahamiyati Garchi AQSH orol ustidan mutlaq boshqaruvni qo‘lga kiritmagan bo‘lsa-da, bitimning o‘ziga xos strategik yutuqlari mavjud. Hujjatga ko‘ra, Vashingtonning yozma roziligisiz hech bir raqib davlat, xususan, Xitoy yoki Rossiya Grenlandiya hududida harbiy baza qura olmaydi va muhim infratuzilma loyihalariga sarmoya kirita olmaydi.
Bu holat mintaqani raqib kuchlar uchun yopiq hududga aylantirish imkonini beradi. Harbiy ekspertlarning fikricha, Grenlandiya allaqachon NATO hududi hisoblangani bois, alyansga a’zo bo‘lmagan davlatlarning u yerda o‘z harbiy ishtirokini ta’minlashi shundoq ham imkonsiz edi.
Shu sababli, yangi kelishuv amaldagi xavfsizlik tizimini huquqiy jihatdan mustahkamlashga xizmat qiladi, biroq Tramp aytganidek keskin o‘zgarishlarni anglatmaydi. Arktika uchun kurashda AQSH o‘z mavqeyini himoya qila olgan bo‘lsa-da, Daniyaning hududiy yaxlitligi masalasida yon berishga majbur bo‘ldi.
